İş akdi fesih türlerinde ilk ayrım
İş akdi fesih türlerini tek bir liste olarak ezberlemek, somut belgedeki farklı sorunları birbirine karıştırabilir. Feshi yapan taraf, sözleşmenin niteliği, ileri sürülen sebep, izlenen usul ve talep edilen sonuç ayrı sorulardır. Bu rehberin konusu, bu soruları doğru sırayla ayırmaktır. İşçi alacaklarının toplamını hesaplamaz ve belirli bir bildirimin geçerli olduğuna karar vermez. Bir fesih belgesini incelerken önce belgenin tam metni ve tebliğ kaydıyla çalışın; başlığına bakarak bütün sonuçları çıkarmayın.
Çalışma notunu beş sütuna ayırabilirsiniz: feshi yapan taraf, açıklanan olay, ileri sürülen kanun maddesi, kullanılan bildirim yöntemi ve henüz kontrol edilmeyen konu. Bu düzen editoryal bir inceleme önerisidir. Bir sütunun dolu olması diğer sütunların doğru olduğunu kanıtlamaz. Örneğin bildirimde bir madde numarasının yazması, o maddenin koşullarının gerçekten oluştuğunu tek başına göstermez.
Bildirimli fesih: sebep incelemesinden farklı soru
4857 m.17 belirsiz süreli iş sözleşmelerinde fesih öncesi bildirimi ve kıdeme göre iki, dört, altı veya sekiz haftalık asgari bildirim sürelerini düzenler; bu süreler sözleşmeyle artırılabilir.
M.17, işverenin bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek fesih yapabilmesini düzenler; bildirim şartına uyulması veya bu ücretin peşin ödenmesi m.18–21 hükümlerinin uygulanmasına engel olmaz.
Bu nedenle ihbar süresine ilişkin bir işlem ile fesih sebebinin denetimi aynı şey değildir. Araştırma notunda bildirim süresinin verilip verilmediği ile bildirilen nedenin ne olduğu ayrı yerlerde bulunmalıdır. Süre veya ödeme hakkında bir bilgi görür görmez başka hakların kapandığını düşünmeyin. İhbar hesabının ayrıntısı için ihbar tazminatı rehberini kullanabilirsiniz; bu yazıdaki odak fesih sınıflamasıdır.
Geçerli sebep: önce iş güvencesi kapsamı
4857 m.18, otuz veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerinde en az altı aylık kıdeme sahip işçinin belirsiz süreli sözleşmesini fesheden işverenin geçerli sebebe dayanmasını düzenler. Yer altı işlerinde kıdem şartı aranmaz; aynı madde diğer kapsam ve istisna hükümlerini de içerir.
M.18 geçerli sebep başlıklarını işçinin yeterliliği veya davranışları ile işletmenin, işyerinin veya işin gerekleri olarak belirtir.
Bu çerçeveyi her çalışan ve her sözleşme için aynı biçimde uygulamayın. İşyerindeki sayı, hizmet bilgisi, sözleşme türü ve çalışanın görevine ilişkin kayıtlar kapsam incelemesinde birlikte okunmalıdır. Bir işletmenin küçüldüğünün söylenmesi veya bir performans değerlendirmesi bulunması tek başına belirli feshin hukuki sonucunu bu rehberden çıkarmaya yetmez. Açıklanan olay ile belge arasındaki bağlantı ayrıca değerlendirilmelidir.
Kapsam bilgisi eksikse bunu boş bırakmak, tahminle tamamlamaktan daha doğru bir hazırlıktır. Birden fazla işyerinin varlığında toplam sayı veya kıdem hesabı konusunda kendi başınıza varsayım yapmayın. Kanundaki bütün kapsam hükümlerinin somut olayda nasıl uygulanacağı yetkili hukukçu incelemesinin konusudur.
Fesih bildirimindeki sebep ve savunma
4857 m.19 yazılı fesih bildiriminde sebebin açık ve kesin belirtilmesini; davranış veya verim nedeniyle fesihte savunmanın alınmasını düzenler. İşverenin m.25/II şartlarına uygun fesih hakkı saklıdır.
Bu hükmü her türlü fesihte aynı savunma işlemi zorunludur şeklinde genellemeyin. Önce bildirimin hangi nedene dayandığını belirleyin, ardından ilgili usulü inceleyin. Hazırlık notunda belgedeki ifadeyi olduğu gibi saklayın; kendi yorumunuzu ayrı satıra yazın. Savunma talebi, cevabı ve fesih bildirimi farklı belgelerse bunları birbirinin yerine koymayın. Belgelerin sırası ve içerikleri değerlendirmede birlikte ele alınabilir.
İşçinin haklı nedenle derhal feshi
4857 m.24, işçinin belirli veya belirsiz süreli sözleşmeyi kanunda sayılan hallerde süre bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeden feshedebilmesini düzenler. Sağlık, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve zorlayıcı sebepler ayrı bentlerdir.
M.24/II-e, ücretin kanun veya sözleşme şartlarına uygun hesap edilmemesi veya ödenmemesini; m.24/III, işyerinde bir haftadan fazla işin durmasını gerektiren zorlayıcı sebepleri düzenler.
Bu başlıkları sıradan bir ücret anlaşmazlığını otomatik haklı fesih saymak için kullanmayın. Bordro, sözleşme ve ödeme kayıtlarında hangi farkın bulunduğunu ayrı gösterin. Bir belgenin eksikliği, olayın nasıl geliştiğini henüz anlamadığınız anlamına gelebilir. Çalışan tarafından yazılan metnin başlığı yerine dayandığı gerçek olay ve madde incelenmelidir. Tazminat sonucu ise ayrıca araştırılır; bu rehber yalnız bir fesih türü etiketiyle bütün alacakları kesinleştirmez.
İşverenin haklı nedenle feshi
4857 m.25, işverenin belirli veya belirsiz süreli sözleşmeyi kanunda gösterilen hallerde bildirim süresini beklemeden feshedebilmesini düzenler. Sağlık, ahlak ve iyi niyet, zorlayıcı sebep ve gözaltı veya tutukluluk nedeniyle devamsızlık ayrı başlıklardır.
Bir başlığı diğerinin örneği gibi okumayın. Özellikle devamsızlık, hastalık ve tutukluluk açıklamalarının farklı bentlerde bulunması, koşulların ayrı kontrol edilmesini gerektirir. Bildirimde yalnız haklı fesih yazıyor olması yeterli bir araştırma özeti değildir. Hangi olaya dayanıldığı, belgenin bu olayı nasıl anlattığı ve dayanak olarak hangi bent gösterildiği birlikte kaydedilmelidir.
Bu rehberde sağlık veya devamsızlık için tek ve genel bir gün eşiği sunulmuyor. Maddede farklı sebepler için farklı koşullar bulunduğundan, bir örnekten bütün olaylara sonuç taşınamaz. Aynı şekilde işverenin haklı feshi her durumda hiçbir alacak doğmaz ifadesiyle özetlenemez. Alacak kalemini fesih nedeninden ayrı incelemek için fesih ve işçi alacakları rehberine geçebilirsiniz.
Hak düşürücü süre ile bildirim süresi aynı değildir
4857 m.26, m.24 ve m.25 içindeki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayanan fesih yetkisi için öğrenmeden itibaren altı iş günü ve fiilden itibaren bir yıllık sınır öngörür; işçinin maddi çıkar sağlamasında bir yıllık sınır uygulanmaz.
Bu kuralı maddelerdeki bütün fesih nedenlerinin ortak süresi gibi sunmayın. Hangi bentten söz edildiği ve öğrenme tarihinin hangi belgeye dayandığı önce belirlenmelidir. Takvim hesabı için yalnız olay tarihini bilmek yeterli olmayabilir. Bu yazı kişisel son gün hesaplamaz. Belgeleri hukukçuya iletirken olay tarihi, öğrenme bilgisi ve bildirim tarihini ayrı belirtmek, incelemenin hangi noktada eksik kaldığını anlamaya yardımcı olur.
İşe iade yolu ve diğer talepler
4857 m.20/1, işe iade talebiyle arabulucuya fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde başvurulmasını; anlaşma olmazsa son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde dava açılabilmesini düzenler.
Bu açıklama işe iade yoluna ilişkindir; bütün işçilik alacakları için ortak başvuru süresi olarak kullanılmaz. Kapsam değerlendirmesi ile başvuru belgeleri birlikte incelenmelidir. Bildirimin tebliği ile belgenin üzerindeki düzenleme tarihi aynı olmayabilir. Son tutanak ve tebliğ kayıtlarını ayrı saklayın. İnternet yazısındaki genel süreyi kişisel dosyanızın son günü gibi uygulamadan önce profesyonel değerlendirme gerekir. Ayrıntılı yol için işe iade rehberini inceleyin.
Belgeyi sınıflandırırken son kontrol
Önerilen çalışma sırası şöyledir: sözleşme türünü doğrulamak; feshi yapan tarafı belirlemek; sebebi belgeden çıkarmak; ilgili maddede koşulları okumak; usul ve sonuç sorularını ayırmak. Henüz kanıtlanmamış bir olay için kesin bir fesih etiketi üretmeyin. Bildirimdeki kelimeler ile gerçek olay birbirinden farklı olabilir. Belirsiz kalan noktaları inceleme sorusu olarak yazın. Böylece araştırma notu, karar verilmiş gibi görünen tek paragraf yerine denetlenebilir bir başlangıç sağlar.
Genel çerçeve için iş hukuku rehberine, kaynak bulmak için mevzuat araştırma sayfasına bakabilirsiniz. Hukuk AI araştırma ve taslak çalışmasını destekler; belirli bir feshin haklı olduğu veya tazminat kazanılacağı vaadi sunulmaz. Bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş değildir.
Kaynak notu: 14 Ekim 2026 tarihinde Mevzuat PDF bağlantısı zaman aşımına uğradığından 4857 m.17–20 ve m.24–26, Adalet Bakanlığının resmî tam metin erişiminden kontrol edilmiştir.
Çalışma süresi ve yıllık izin başlığı için yıllık izin hesaplama aracını inceleyebilirsiniz. Fesihle ilgili tutar araştırmasında kıdem tazminatı hesaplama aracına bakabilirsiniz.
Fesih türünü sınıflandırırken uyuşmazlığın sendika üyeliği veya toplu çalışma ilişkisiyle bağlantısını da araştırıyorsanız sendikal haklar, üyelik ve toplu iş sözleşmesi rehberini ayrı okuyabilirsiniz. Bu okuma, fesih belgesinin somut değerlendirmesinin yerine geçmez.