AI ile hukuk araştırması, araştırma sorusunu sınırlandırıp resmî belgeleri bulma, yapay zekâ yanıtındaki atıfları bu belgelerle karşılaştırma ve açık kalan noktaları kaydetme çalışmasıdır. Araçtan gelen metni sonuca dönüştürmeden önce madde kimliğini, yürürlüğü, kararın bağlamını ve veri paylaşımını ayrı ayrı inceleyin. Bu rehber, belirli bir motorun düğmelerini anlatmak yerine aynı doğrulama düzenini farklı araçlarla nasıl uygulayabileceğinize ilişkin yöntem önerir. Kişiye özel hukuki görüş sunmaz.
Bu rehber hangi soruya cevap verir?
Buradaki soru “AI hukuk araştırması hangi sırayla yapılır ve araştırma ne zaman doğrulanmış sayılır?” sorusudur. Motor seçimi, ürün özellikleri veya belirli bir davanın kazanılma ihtimali bu yazının konusu değildir. Çıktı olarak bir araştırma sorusu, resmî kaynak listesi, karşılaştırma tablosu ve açık sorular kaydı hazırlamanız önerilir. Bu çatı rehber ChatGPT, Gemini ve Google rehberlerinin yerine geçmez; motorlara özgü uygulama adımları aşağıdaki derinleşme bağlantılarında ayrı tutulur.
Bir okuyucu hukuk ai aramasıyla ürün araştırırken, diğeri hukuk yapay zeka araçlarının araştırma sürecine nasıl yerleştirileceğini öğrenmek isteyebilir. Bir hukuk yapay zeka asistanı kullanıyor olmanız, kaynak kontrolünü tamamladığınız anlamına gelmez. Burada marka veya araç türü üzerinden doğruluk üstünlüğü kurulmaz; hangi aracı seçerseniz seçin araştırma notunu aynı denetlenebilir adımlarla hazırlamanız önerilir.
Araştırma sorusunu ve zaman kesitini çerçeveleyin
Çalışmaya dosyayı yükleyerek başlamak yerine, cevap aranan tek soruyu yazın. Hangi hukuk düzeni, hangi olay türü, hangi dönem ve hangi belge üzerinde çalışılacağını ayırın. “Bu işlem geçerli mi?” sorusu çok sayıda eksik bilgi bırakır. “Kamuya açık bu düzenlemenin hangi koşulları araştırılmalı?” sorusu ise kaynak arama gündemi oluşturur. Eksik olay bilgilerini modelden tamamlamasını istemeyin; bilinmeyenleri açık soru olarak kaydedin.
İstemde çıktı biçimini de belirleyin: önce araştırma başlıkları, sonra önerilen resmî belgeler, ardından doğrulanmamış noktalar. Örnek talimat şöyle olabilir: “Yalnız verilen kamuya açık metni esas al. Kontrol edilecek kavramları ayır. Doğrulanmayan madde veya karar numarası oluşturma. Sonuç yazmak yerine eksik kaynakları listele.” Bu, örnek bir çalışma talimatıdır; yanıtın doğru çıkacağını garanti eden bir teknik değildir.
Resmî kaynakları görevlerine göre sıralayın
Kaynak hiyerarşisini bu iş akışında bir inceleme sırası olarak kullanın. Önce düzenlemenin kimliğini ve resmî metnini bulun; sonra değişiklik ve yürürlük bilgilerini inceleyin; karar araştırmasını ayrı yürütün. Arama motorundaki özet, bir belgenin bulunmasına yardımcı olabilir; özetin kendisini tam metin yerine kaydetmeyin. Aynı şekilde modelin verdiği bağlantının alan adı doğru görünse bile bağlantıyı açıp belgenin başlığını ve içeriğini eşleştirin.
- Mevzuat Bilgi Sistemi: kanun adı, numarası, madde bütünü ve değişiklik notları üzerinde çalışın.
- Resmî Gazete: değişiklik düzenlemesini ve yürürlük hükmünü araştırma kaydına ekleyin.
- Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat ve İçtihat: mevzuat veya karar belgesinin kimliğini ve tam metnini kontrol edin; Bedesten altyapısından alınan belgeyi de aynı kimlikle kaydedin.
- Yargıtay Karar Arama: bulunan kararın dairesini, esas ve karar kimliğini, tarihini ve gerekçesini birlikte okuyun.
Bir resmî adrese bağlantı vermek o adresin bütün belgelerinin incelendiğini göstermez. Bu rehberde belirli bir Yargıtay kararının doğrulandığı iddia edilmiyor. Araştırmanızda erişemediğiniz belge için “bu incelemede erişilemedi” yazın. Başka bir sitedeki aktarmayı resmî belgeymiş gibi işaretlemeyin; erişim sorunu çözülene kadar ilgili atfı doğrulanmamış alanda tutun.
Yapay zekâ çıktısını doğrulama protokolü
Çıktıyı tek seferde doğru veya yanlış diye etiketlemek yerine, her iddiayı ayrı satıra çıkarın. “Atıf kimliği bulundu”, “metin bu açıklamayı destekliyor” ve “somut meseleye uygulanabilirliği incelendi” farklı kontrol sonuçlarıdır. Yalnız ilkini yapmışken diğer ikisini tamamlanmış göstermeyin. Aynı belgeye dayanan iki cümlede bile koşullar farklı aktarılmış olabilir; doğrulamayı belge sayısına indirgemeyin.
| Kontrol | İncelenecek alan | Kayda yazılacak sonuç |
|---|---|---|
| Madde kimliği | Kanun adı, numarası, madde ve fıkra | Kimlik eşleşti veya bulunamadı |
| Yürürlük | Olay tarihi, değişiklik ve yürürlük hükmü | Hangi zaman kesiti incelendi? |
| Metin desteği | Koşul, istisna ve ilgili paragraf | Destekliyor, eksik veya farklı anlam |
| Karar kimliği | Mahkeme, daire, esas, karar ve tarih | Tam metinle eşleşme |
| Kesinleşme | Belgede mevcut kesinleşme bilgisi | Doğrulandı veya araştırma açık |
| Dosyaya uygunluk | Benzer ve farklı olay unsurları | Hukukçu incelemesine kalan sorular |
Özellikle karar tarihiyle kesinleşme bilgisini tek alan yapmayın. İncelediğiniz belgede kesinleşmeye ilişkin bilgi yoksa bunu tahmin etmeyin. Bir kararı bulamamak da o kararın kesinlikle mevcut olmadığını kanıtlamaz; aranan kimlik, kullanılan kaynak ve erişim sonucunu yazın. Gerekçeyi aktarırken çevresindeki paragrafları okuyun ve kendi sorunuzla neden ilgili olduğunu ayrı bir notta açıklayın.
Uydurma atıf ve tipik hata örnekleri
Aşağıdaki örnekler kurgusal hata türleridir; gerçek bir madde veya karar kimliği oluşturulmaz. İlk hata, modelin doğru kanun adının yanına ilgisiz bir madde numarası koymasıdır. Kontrolü yalnız numara aramasıyla bitirmeyin; resmî metindeki başlığı ve maddenin tamamını okuyup açıklamanın gerçekten orada bulunup bulunmadığını karşılaştırın. Eşleşmeyen cümleyi taslaktan çıkarılacak veya yeniden araştırılacak alanda işaretleyin.
İkinci hata, yürürlükten kaldırılmış bir hükmün bugün uygulanıyormuş gibi sunulmasıdır. İnceleme sırasında eski ve yeni metni, değişiklik düzenlemesini ve olay tarihini birlikte kaydedin. Bir metnin güncel sayfada görünmesi tek başına geçmiş olaya uygulanacağı anlamına gelmez. Burada belirli bir hükmün kaldırıldığı ileri sürülmüyor; tarih kontrolü için araştırma adımı öneriliyor.
Üçüncü hata, gerçek bir karardaki açıklamanın farklı olaya taşınmasıdır. Kararın varlığı doğrulansa bile modelin çıkardığı sonuç koşulları dışarıda bırakabilir. Olay, tartışılan mesele, gerekçe ve sonucu kendi sütunlarında inceleyin. Alıntı ile kendi yorumunuzu ayrı tutun. Modelden kendi yanıtını yeniden onaylamasını istemek, bağımsız resmî kaynak kontrolünün yerine geçmez.
Sır saklama ve kişisel veri sınırını başlamadan kurun
1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.36, avukatın kendisine tevdi edilen veya mesleki görevleri dolayısıyla öğrendiği hususları açıklamasını yasaklar. 1136 m.36/1
Bu yükümlülüğü üçüncü taraf bir yapay zekâ hizmetine müvekkil bilgisi gönderirken ayrıca değerlendirmek gerekir. Bu, kanunun yapay zekâ için özel bir cümle kurduğu iddiası değil, sır saklama kuralından hareketle önerilen inceleme adımıdır. Çalışma örneğinde gerçek dosyayı kullanmayın; soruyu kamuya açık metin ve kişiyi belirlemeyen kurgu üzerinden kurun. Yalnız isimleri silmenin yeterli anonimleştirme sağladığını varsaymayın.
6698 sayılı Kanun m.4/2, kişisel verilerin belirli, açık ve meşru amaçlarla; amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü biçimde işlenmesini gerektirir. 6698 m.4/2-c,ç
6698 sayılı Kanun m.12/1, veri sorumlusuna hukuka aykırı işleme ve erişimi önleme, verilerin muhafazasını sağlama amacıyla gerekli teknik ve idari tedbirleri alma yükümlülüğü getirir. 6698 m.12/1-a,b,c
Veri gönderilmeden önce hangi bilginin gerekli olduğunu, hizmet sağlayıcının erişim ve saklama koşullarını ve paylaşımın hukuki dayanağını inceleme listesine alın. Bu kontrol listesi herhangi bir ürünün KVKK uyumuna ilişkin sertifika değildir. Hizmetin ücretsiz veya ücretli olması üzerinden güvenlik sonucu çıkarmayın. Araştırmanın ilk taslağını gerçek kişi bilgisi içermeden hazırlamak, incelenmemiş veri paylaşımı kararını ertelemenize yardımcı olur.
Yurt dışı aktarımını ayrı değerlendirin
6698 sayılı Kanun m.9/1, ilgili işleme şartlarından biriyle birlikte yeterlilik kararına dayanan yurt dışı aktarım yolunu düzenler. 6698 m.9/1
Yeterlilik kararı bulunmadığında 6698 sayılı Kanun m.9/4, işleme şartı, ilgili kişinin haklarını kullanma ve etkili kanun yollarına başvurma imkânı ile uygun güvencelerden birinin sağlanmasını arar. 6698 m.9/4
6698 sayılı Kanun m.9/6, yeterlilik kararı ve uygun güvenceler bulunmadığında yalnız arızi olmak kaydıyla sayılan hâllerde aktarım yapılabilmesini düzenler. 6698 m.9/6
Dolayısıyla “kullanıcı onay verdi, her aktarım yapılabilir” biçiminde tek cümlelik bir sonuca gitmeyin. Yukarıdaki hükümler aktarım yollarını ayrı koşullara bağlar. Sağlayıcının nerede ve kimler aracılığıyla veri işlediği araştırılmadan belirli bir hizmet için uygunluk sonucu verilmez. Bu rehber bir sağlayıcı denetimi yapmaz; aktarım değerlendirmesinin kaynak kontrolünden ayrı bir iş olarak kaydedilmesini önerir.
Hukuki değerlendirme ve büro iş akışı
6100 sayılı HMK m.33/1 uyarınca hâkim Türk hukukunu kendiliğinden uygular. 6100 m.33/1
HMK m.33/1 bakımından buradaki yöntemsel çıkarım şudur: yapay zekâ yorumu, hâkimin hukuku uygulama görevini devralan bağlayıcı bir karar olarak kabul edilemez. 6100 m.33/1; editoryal çıkarım
HMK m.27/2; yargılama hakkında bilgi sahibi olmayı, açıklama ve ispat hakkını, açıklamaların değerlendirilmesini ve kararın somut ve açık gerekçelendirilmesini hukuki dinlenilme hakkı kapsamında düzenler. 6100 m.27/2-a,b,c
Pratik iş akışında araştırma gündemini hazırlayan kişi, resmî belgeyi kontrol eden kişi ve somut dosyada kullanımı değerlendiren hukukçunun işlemlerini ayrı kaydedebilirsiniz. Bir dosyada bu roller aynı kişide toplanıyorsa da kontrol sütunlarını birleştirmeyin. Hazır metni inceleyene kaynak tablosunu, değiştirilen cümleleri ve hâlâ açık kalan noktaları birlikte verin. Bir özetin tamamlanması ile hukuki değerlendirmenin tamamlanmasını aynı teslim durumu olarak kullanmayın.
Araştırmayı kapatırken yalnız gerçekten açıp okuduğunuz belgeleri doğrulandı olarak işaretleyin. Erişim tarihi, belge kimliği, incelenen bölüm ve sonucu bir arada tutun. Sonraki gün aynı notu kullanacaksanız güncellik kontrolünü yeniden planlayın. Bu düzenin amacı bir sıralama veya dava sonucu vaadi değil, araştırmanın hangi adımda kaldığını başka bir okuyucunun anlayabilmesidir.
Motorlara ve görev türlerine göre derinleşme
Yöntemi öğrendikten sonra çalıştığınız araca veya göreve göre aşağıdaki rehbere geçin. İlk üç bağlantı motorlara özgü pratikleri, diğerleri kavram, görev ve karar araştırması ayrımlarını ele alır. Bu yazıların kullanıcı soruları farklıdır; hub ortak doğrulama sırasını toplar.
- ChatGPT ile hukuk araştırması: sohbetten kaynak tablosuna geçiş.
- Gemini ile hukuk araştırması: atıf kimliği ve metin desteği kontrolü.
- Google ile hukuk araştırması: aramayla resmî belgeyi bulma.
- Hukuk yapay zeka asistanı: görev ve çıktı sınırları.
- Genel yapay zekâ ve hukuk yapay zekâsı: araç türlerinin kavramsal ayrımı.
- Avukatlar için yapay zekâ rehberi: mesleki çalışma perspektifi.
- İçtihat arama rehberi: karar kimliği ve tam gerekçe incelemesi.
- Hukuk AI ve genel yapay zekâ karşılaştırması: araç seçimi ölçütleri.
- Hukuk asistanı iş akışı: araştırma notunun büro sürecine aktarılması.
Kaynak çapraz kontrol tarihi 24 Ekim 2026’dır. Avukatlık Kanunu resmî Mevzuat PDF’inden, KVKK ve HMK resmî Adalet/UYAP tam metinlerinden kontrol edildi. Otomatik editoryal kaynak kontrolü, bağımsız insan hukukçu onayı veya somut dosya için hukuki görüş anlamına gelmez.
Ceza dosyası araştırmasında genel kaynak bulma yönteminden sonra kişi sıfatı, delilin elde edilme biçimi ve araştırma notuna hangi verinin aktarılacağı ayrıca kontrol edilebilir. Bu konulara ilişkin kaynak ve insan incelemesi adımlarını ceza hukukunda yapay zeka kullanımı rehberinde inceleyebilirsiniz; bağlantı bir ürünün somut dosya için doğrulandığı anlamına gelmez.