Yolda geçirilen her kaza aynı kapsamda mı?
5510 sayılı Kanun m.13, iş kazasını belirli hâl ve durumlarda meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay olarak tanımlar. İşverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş, bu hâllerden biridir. Ancak yolda gerçekleşen olaylar yalnız taşıt bendine indirgenmez: yürütülen iş nedeniyle veya işverenin görevlendirmesiyle işyeri dışında geçirilen zamanlar da ayrı bentlerde düzenlenmiştir. Bu nedenle ilk soru kazanın nerede olduğu kadar yolculuğun hangi iş ilişkisi içinde gerçekleştiğidir. [5510 sayılı Kanun, m.13 · Erişim: 11 Ekim 2026]
İşverence sağlanan taşıtta işe gidiş geliş
M.13 birinci fıkra e bendi, sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen olayı kapsar. Taşıtın işverence sağlanması ve yolculuğun işin yapıldığı yere gidiş gelişle bağlantısı, metindeki belirleyici unsurlardır. Araçta bulunmak tek başına bütün şartların açıklaması değildir; olayın sigortalı üzerindeki sonucu da tanımın parçasıdır. Servis kaydı, taşıma düzenlemesi ve yolculuk amacı üzerinden araştırma yapmak, yalnız aracın adına bakarak kesin bir sonuca varmaktan daha sağlıklı bir başlangıç sunar. [5510 sayılı Kanun, m.13 · Erişim: 11 Ekim 2026]
Görevli olarak işyeri dışına gönderilme
Bir işverene bağlı çalışan sigortalının görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlar, m.13 birinci fıkra c bendinde ayrıca yer alır. Bu hüküm, araştırmayı yalnız servis aracı bulunup bulunmadığı sorusuna sıkıştırmamayı gerektirir. Görevlendirme yazısı, toplantı veya teslim amacı ve yolculuğun işverenin talimatıyla bağlantısı ayrı ayrı incelenmelidir. Özel araç kullanılmış olması, görevlendirme bendinin incelenmesini gereksiz kılmaz; bununla birlikte her kişisel yolculuğu görevli yolculuk sayan genel bir sonuç da kurulamaz. [5510 sayılı Kanun, m.13 · Erişim: 11 Ekim 2026]
Yürütülen iş nedeniyle yolda bulunma
M.13 birinci fıkra b bendi, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle gerçekleşen olayları; kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalı açısından ise yürütmekte olduğu iş nedeniyle gerçekleşen olayları düzenler. İşin bir parçası olarak yapılan teslim veya başka bir çalışma yolculuğu araştırılırken bu bent, taşıt bendinden ayrı okunur. Bağımsız çalışanla işverene bağlı çalışanın aynı bildirim ve değerlendirme kurallarına tabi olduğu varsayılmamalıdır. Olayın işle bağlantısını ve kişinin sigortalılık kapsamını açıklamak, doğru hükmü bulmanın başlangıç adımlarıdır. [5510 sayılı Kanun, m.13 · Erişim: 11 Ekim 2026]
Özel araç veya toplu taşıma sorusu
İşçinin kendi seçtiği bir araçla ya da toplu taşımayla işe gitmesi, tek başına m.13 e bendindeki işverence sağlanan taşıt şartını göstermiş olmaz. Fakat bundan bütün özel araç kazalarının kesin biçimde kapsam dışında olduğu sonucu çıkarılamaz. Aynı maddede iş nedeniyle bulunma ve görevli olarak başka yere gönderilme hâlleri de vardır. Önce olayın hangi bende dayanılarak değerlendirildiği açıklanmalı; kişisel işe gidiş geliş ile işveren görevi için yapılan yolculuk birbirinden ayrılmalıdır. Rehber belirli bir güzergâh için peşinen kabul veya ret kararı vermez. [5510 sayılı Kanun, m.13 · Erişim: 11 Ekim 2026]
Yemek molası ve işyeri içindeki olaylar
M.13 a bendi sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen olayları düzenler. Bu yüzden yemek sırasında veya işyeri içinde gerçekleşen bir olayın incelenmesi, yolda iş kazası başlığı altında yalnız servis koşuluna bağlanmamalıdır. Olayın işyerinde gerçekleşip gerçekleşmediği ve tanımdaki zarar unsuru açıklığa kavuşturulur. İşyerinin dışındaki her yemek yolculuğunu aynı nedenle iş kazası saymak ise madde metninden doğrudan çıkmaz. Konum, iş bağlantısı ve varsa görevlendirme farklı sorulardır; somut olay bilgileri olmadan tek bir genel cevap verilmemelidir. [5510 sayılı Kanun, m.13 · Erişim: 11 Ekim 2026]
Kolluk ve SGK bildirimi farklıdır
M.13 ikinci fıkra a bendi, m.4 birinci fıkra a bendi ile m.5 kapsamındaki sigortalıları çalıştıran işverenin olayı o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhâl, Kuruma ise en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirmesini düzenler. Kolluk bildirimiyle SGK bildirimi birbirinin yerine geçmez. Kanunun burada kullandığı mercii doğrudan Cumhuriyet savcılığı diye değiştirmek doğru değildir. Süre hesabı için olay tarihi ile öğrenme koşulu ayrıca incelenmelidir; bütün iş kazalarına aynı başlangıç günü ezberiyle yaklaşmak metindeki ayrımı gözden kaçırır. [5510 sayılı Kanun, m.13 · Erişim: 11 Ekim 2026]
Kontrol dışındaki yerde öğrenme tarihi
İş kazası işverenin kontrolü dışındaki yerde meydana gelmişse, m.13 ikinci fıkra a bendinde belirtilen bildirim süresi iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren başlar. Bu özel başlangıç kuralı, yolda gerçekleşen olaylarda ayrıca değerlendirilmelidir. Olayın kontrol dışındaki yerde gerçekleştiğini ve öğrenmenin ne zaman olduğunu göstermeye yarayan kayıtları ayırmak önemlidir. Kanundaki özel koşul açıklanmadan her dosya için öğrenme tarihinin esas alınacağını söylemek de doğru olmaz. Bildirimin içeriği ve verilme usulüne ilişkin ayrıntılar aynı maddede yönetmelik düzenlemesine bırakılmıştır. [5510 sayılı Kanun, m.13 · Erişim: 11 Ekim 2026]
Bağımsız çalışan için ayrı bildirim kuralı
M.4 birinci fıkra b bendi kapsamındaki sigortalı bakımından m.13, bildirimi kişinin kendisinin yapmasını öngörür. Süre, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç işgünüdür. Bu hüküm işverene bağlı çalışanlar için düzenlenen bildirimden ayrıdır. Dolayısıyla iş kazası bildirimi anlatılırken yalnız üç işgünü ifadesini kullanmak, kimin bildireceğini ve sürenin özel başlangıcını saklayabilir. Sigortalılık statüsü açıklığa kavuşmadan bu iki bildirim yolunu tek bir örnek takvimle göstermemek gerekir. [5510 sayılı Kanun, m.13 · Erişim: 11 Ekim 2026]
Bildirilen olayın değerlendirilmesi
M.13, Kuruma bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağına karar verilebilmesi için gerektiğinde Kurumun denetim ve kontrolle yetkili memurları veya Bakanlık iş müfettişleri vasıtasıyla soruşturma yapılabileceğini belirtir. Bildirim yapılması ile olayın hukuki niteliğinin kesinleşmesi ayrı aşamalardır. Bu yüzden bildirim belgesi, araştırmanın tamamlandığı veya her tazminat talebinin kabul edildiği anlamına gelecek şekilde sunulmaz. İlgili kayıtların birbirini destekleyip desteklemediği incelenmeli; olay anlatımı ile sağlık belgeleri arasında fark varsa bu fark görünür biçimde belirtilmelidir. [5510 sayılı Kanun, m.13 · Erişim: 11 Ekim 2026]
İş kazası niteliği ve işveren sorumluluğu
5510 m.21, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelen olaylarda Kurumun işverene yönelteceği tahsili düzenler; sorumluluk tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. TBK m.417 ise işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemleriyle kanuna ve sözleşmeye aykırılığa bağlı zararların tazmini çerçevesini içerir. Dolayısıyla bir olayın iş kazası sayılması ile işverenin somut zarar bakımından hangi nedenle sorumlu tutulacağı aynı soru değildir. Kusur ve yükümlülük bağlantısı ayrıca değerlendirilir. [5510 sayılı Kanun, m.21; 6098 sayılı Kanun, m.417 · Erişim: 11 Ekim 2026]
Geç bildirim ve tazminat araştırmasının sınırı
5510 m.21, işverenin m.13 ikinci fıkra a bendindeki sürede bildirim yapmaması hâlinde bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneğinin Kurumca işverenden tahsilini düzenler. Bu sonuç, çalışanın bütün zarar kalemlerinin ve dava yolunun tek maddeden belirlenmesi anlamına gelmez. TBK m.417 ile sorumluluk çerçevesi ayrıca araştırılır. Bu rehber teyit edilmemiş ceza tutarı, herkese uygulanacak dava süresi veya numarası bulunmayan Yargıtay kararı aktarmamaktadır; belirli talep ve başvuru yolu dosya üzerinden incelenmelidir. [5510 sayılı Kanun, m.21; 6098 sayılı Kanun, m.417 · Erişim: 11 Ekim 2026]
Araştırma dosyasını hazırlamak için kontrol listesi
Aşağıdaki adımlar çalışma önerisidir; kanuni yükümlülük, başvuru usulü veya sonuç garantisi değildir.
- Olayın tarihini, saatini, konumunu ve yolculuk amacını ayrı satırlarda yazın. Bildiğiniz olgularla henüz doğrulanmamış anlatımları ayırın; belirsiz bir görevlendirmeyi kesin işveren talimatı olarak kaydetmeyin.
- Servis düzenlemesi, görev yazısı, ulaşım kaydı ve mevcut sağlık belgelerini tarih sırasına koyun. Belgenin neyi gösterdiğini kısa bir notla açıklayın; eksik belgeyi varmış gibi sunmayın.
- Olayın işverene hangi yolla ve ne zaman iletildiğini, bildirim kayıtlarıyla karşılaştırın. Kolluk belgesiyle Kurum bildirimini farklı başlıklarda tutun; bu liste resmî bildirimin yerine geçmez.
- Araştırma için iş hukuku rehberini ve iş kazası tazminatı rehberini birlikte kullanın. Olayın niteliği sorusuyla zarar ve sorumluluk sorusunu karıştırmayın.
- Araştırma aracına aktarılacak özetlerde kişi, adres ve sağlık verilerini ayıklayın. Çıktıda geçen maddeyi resmî PDF’ten kontrol edin; hazır bir anlatımı dosya sonucu veya hukuki görüş olarak kabul etmeyin.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel hukuki görüş değildir. Hukuk AI araştırma ve taslak hazırlığına destek sunar. Çıktıyı güncel resmî kaynak ve somut olay üzerinden kontrol edin.
Kurumun sağladığı yardımlar: m.16 listesi
İş kazası veya meslek hastalığı sonrasında Kurumun yerine getirdiği yükümlülükler 5510 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinde kalem kalem sayılır. 5510 m.16, iş kazası veya meslek hastalığı sigortasından sağlanan hakları; geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bağlanması, gelir bağlanmış kız çocuklarına evlenme ödeneği ve cenaze ödeneği olarak sıralar. Bu beşli, hangi yardım türünün istenebileceğini gösterir; tutarın hesabı ayrı hükümlere bırakılmıştır ve bu rehber tutar hesaplamaz. [5510 sayılı Kanun, m.16 · Erişim: 1 Kasım 2026]
Sürekli iş göremezlik gelirinin eşiği: meslekte kazanma gücü
Gelir bağlanması, olayın iş kazası sayılmasından ayrı bir değerlendirmedir. 5510 m.19 uyarınca, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları raporlarına istinaden Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az %10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır. Bu eşik, tıbbi rapor ile idari tespitin birlikte arandığı bir kapıdır; eşiğin altında kalan kayıplarda gelir bağlanması gündeme gelmez.
Gelirin oranı da kanunda belirlenmiştir. Sürekli tam iş göremezlikte, 17 nci maddeye göre hesaplanan aylık kazancın %70'i oranında gelir bağlanır; başka birinin sürekli bakımına muhtaç olan sigortalıda gelir bağlama oranı %100 olarak uygulanır. Sürekli kısmî iş göremezlikte gelir, tam iş göremezlik geliri gibi hesaplanır ve iş göremezlik derecesi oranındaki tutarı ödenir. Oranlar kanun hükmüdür; somut dosyada tutar, kazanç hesabı ve sağlık kurulu derecesi olmadan bulunamaz. [5510 sayılı Kanun, m.19 · Erişim: 1 Kasım 2026]
Ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir
Ölüm, iş kazası veya meslek hastalığına bağlıysa hak sahipleri için ayrı bir gelir rejimi işler. 5510 m.20, iş kazası veya meslek hastalığına bağlı nedenlerden dolayı ölen sigortalının hak sahiplerine, 17 nci madde gereğince tespit edilecek aylık kazancın %70'inin 34 üncü madde hükümlerine göre gelir olarak bağlanacağını düzenler. Meslekte kazanma gücünü %50 veya daha fazla oranda kaybetmesi nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış iken ölenlerde, ölümün iş kazası veya meslek hastalığına bağlı olup olmadığına bakılmaksızın birinci fıkraya göre belirlenen tutar hak sahiplerine gelir olarak bağlanır. Kimlerin hak sahibi olduğu ve pay oranları 34 üncü maddede düzenlenir; bu rehber hak sahipliği veya pay hesabı yapmaz. [5510 sayılı Kanun, m.20 · Erişim: 1 Kasım 2026]
Kurumun rücu hakkının sınırı
Rücu, sigortalının işverene karşı bütün taleplerini ortadan kaldıran bir mekanizma değildir. 5510 m.21 uyarınca Kurumun işverene ödettireceği tutar, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlıdır; işverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. Bu nedenle Kurumun yaptığı ödemeler ile sigortalının işverene karşı ileri sürebileceği zarar kalemleri ayrı hesaplanır ve ayrı mercilerde takip edilir; iş kazası tazminatı dosyası ile Kurumun rücu işlemi aynı belgeyle kapanmaz. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini iş sağlığı ve güvenliği rehberinde, sigorta ilişkisinin kurulması ve hasar sürecini sigorta hukuku rehberinde ayrıca inceleyebilirsiniz. [5510 sayılı Kanun, m.21 · Erişim: 1 Kasım 2026]
Bildirim, tespit ve gelir bağlama üç ayrı işlemdir
İş kazası sürecinde üç işlem sık sık birbirine karıştırılır: olayın bildirilmesi, olayın iş kazası olup olmadığının tespiti ve sigortalıya gelir bağlanması. Bildirim, m.13 ikinci fıkradaki süre ve mercilere göre yapılan bir yükümlülüktür. Tespit, Kurumun denetim ve kontrolle yetkili memurları veya Bakanlık iş müfettişleri aracılığıyla yapılan soruşturma sonucunda olayın niteliğinin belirlenmesidir. Gelir bağlanması ise m.19 ve m.20 koşullarının sağlanmasına bağlı ayrı bir idari işlemdir. Bu üç adımın belgeleri aynı dosyada tutulsa da sonuçları farklıdır; birinin tamamlanması diğerinin sonucunu garanti etmez. [5510 sayılı Kanun, m.13, m.19, m.20 · Erişim: 1 Kasım 2026]
Yol kazası dosyasında belge eşlemesi
Kaza sonrası hazırlık, her belgenin hangi soruya cevap verdiğini görünür kılar. Aşağıdaki eşleme çalışma önerisidir; resmî başvurunun yerine geçmez ve sonuç taahhüdü içermez.
- Olay yeri ve zamanı: kolluk tutanağı, işyeri giriş çıkış kayıtları, varsa kamera kaydı.
- Yolculuğun işle bağlantısı: servis düzenlemesi, taşıma sözleşmesi, görevlendirme yazısı, toplantı veya teslim kaydı.
- Sigortalılık durumu: hizmet dökümü, işe giriş bildirgesi, ücret bordrosu.
- Sağlık durumu: hastane kayıtları, sağlık kurulu raporu, varsa iş göremezlik belgeleri.
- Bildirim: kolluk bildirimi, Kurum bildirgesi ve bildirimin yapıldığı tarih.
- Zarar kalemleri: gelir kaybı, tedavi gideri ve bakım ihtiyacına ilişkin belgeler; tutar hesabı ayrı bir uzmanlık işidir.
Belge listesi tamamlanmadan madde tartışmasına girmek dosyayı erken bir sonuca bağlar. Eksik belge varsa bunun adı açıkça yazılmalı; var olmayan bir kayıt varmış gibi sunulmamalıdır.
İş kazası dosyasında yapay zeka ile hazırlığın sınırı
Yol kazası gibi olgu tartışmalı dosyalarda hazırlık; kronoloji, belge düzeni ve madde eşlemesi ister. Hukuk ai araçları olay kayıtları ile resmî madde metnini yan yana getirmek için kullanılabilir; ancak hukuk yapay zeka çıktısı dosya sonucu ya da hukuki görüş değildir. Madde numarası, süre ve oran her zaman resmî metinden yeniden kontrol edilmelidir. Bir hukuk yapay zeka asistanı ile hazırlanan özet, iş kazası niteliği, kusur ve zarar hesabı konularında yalnız taslak niteliği taşır; dosyaya sunulacak metin bu kontrolün ardından kurulmalıdır. Bu bölüm yöntem notudur; kişiye özel hukuki görüş değildir.
Gelir bağlama ile tazminat talebinin usul farkı
Kurumun gelir bağlama işlemi idari bir işlemdir; itiraz ve dava yolları bu işlemin kendi rejimine göre yürür. İşverene karşı ileri sürülen tazminat talebi ise ayrı bir yargı yolunda, kusur ve zararın ispatı üzerinden değerlendirilir. Bu nedenle Kurumdan gelir bağlanması, işverene karşı açılacak bir tazminat dosyasında zararın varlığını tek başına göstermez; iki dosyanın belgeleri ortak olsa da hukuki sonuçları ayrı kurulur. Hangi talebin hangi mercide ileri sürüldüğünü dosyanın başında yazmak, süre ve görev karışıklığını önler.
Sık karıştırılan üç kavram
Aynı olaydan doğan üç ayrı soru vardır ve her biri farklı bir cevap ister. Aşağıdaki ayrım, dosya içindeki tartışmayı düzenlemek için kullanılabilir; bir talebin kabulü anlamına gelmez.
- İş kazası niteliği: Olayın m.13 kapsamına girip girmediği sorusudur; bildirim bu sorunun cevabı değildir.
- Kurum geliri: m.19 ve m.20 koşulları sağlandığında bağlanan idari yardımdır; tutar hesabı ayrı hükümlere bağlıdır.
- İşveren tazminatı: Kusur ve zarar bağlantısı üzerinden yargı yolunda ileri sürülen taleptir; Kurumun rücu işleminden bağımsız değerlendirilir.
Bu üç başlık aynı olaydan doğsa da aynı belgeyle sonuçlanmaz; birinin kabulü diğerinin kabulü anlamına gelmez.