Sigorta hukuku: sözleşme, teminat ve uyuşmazlık
Sigorta hukuku araştırmasında önce hangi sözleşmenin ve hangi zararın konuşulduğunu belirlemek gerekir. Bir trafik kazası, işyerindeki hasar veya poliçenin kapsamına ilişkin anlaşmazlık aynı belge kümesiyle incelenmez. Bu rehber sözleşmeyi okuma, hasar dosyasını düzenleme ve başvuru yolunu araştırma aşamalarını birlikte gösterir. Kişisel dosyanız için ödeme miktarı hesaplamaz, bir uyuşmazlığın sonucunu öngörmez ve hukuki görüş yerine geçmez. Örnek belge listeleri editoryal hazırlık önerisidir; her sigorta türü için zorunlu ve eksiksiz başvuru listesi sayılmaz.
TTK m.1401/1, sigorta sözleşmesini prim karşılığında belirli rizikonun gerçekleşmesi üzerine zararı tazmin etme veya hayatla ilgili olaylar dolayısıyla ödeme ya da başka edim üstlenme ilişkisi olarak düzenler. 6102 sayılı Kanun, m.1401/1.
Bu çerçeveyi okurken prim, sigorta bedeli ve talep edilen tazminatı ayrı başlıklar altında tutun. Dosya hazırlığına poliçenin numarası, tarafların sıfatı, sigorta dönemi ve araştırılan olayın kısa açıklamasıyla başlayabilirsiniz. Sigorta ettiren, sigortalı ve zarar gören ifadelerini aynı kişi oldukları varsayımıyla kullanmayın. Belgelerdeki sıfatları açıkça yazmak, sonraki araştırma sorusunun kime ilişkin olduğunu anlamayı kolaylaştırır.
Poliçe ve bilgilendirme belgelerini birlikte okuyun
TTK m.1423/1, sözleşme öncesinde sigortacı ve acentenin gerekli inceleme süresini tanıyarak sözleşme bilgilerini, hakları, dikkat edilecek hükümleri ve bildirim yükümlülüklerini yazılı açıklamasını öngörür. 6102 sayılı Kanun, m.1423/1.
TTK m.1425/1 uyarınca poliçe, tarafların haklarını, temerrüt hükümlerini, genel ve varsa özel şartları içerir ve rahat okunacak biçimde düzenlenir. 6102 sayılı Kanun, m.1425/1.
TTK m.1424/3, poliçenin verilmediği hâllerde sözleşmenin ispatının genel hükümlere tabi olduğunu belirtir. 6102 sayılı Kanun, m.1424/3.
Teklif belgesini, bilgilendirme metnini, poliçeyi ve sonradan düzenlenen ekleri ayrı dosyalarda saklamayı düşünebilirsiniz. Bir uyuşmazlık notunda yalnız ürün adını yazmak yerine tartışılan teminatın hangi belgede ve hangi ifadeyle yer aldığını gösterin. Böylece reklam açıklamasıyla sözleşme metni birbirine karışmaz. Okunamayan veya eksik bir sayfayı tamamlanmış kabul etmeyin; hangi belgenin yeniden istendiğini çalışma listenizde belirtin. Poliçeyi sözleşmenin her durumda kurucu yazılı şekil şartı gibi sunmak bu hükümden çıkarılabilecek güvenli bir sonuç değildir.
Sözleşme kurulurken beyanın kapsamı
TTK m.1435/1, sigorta ettirenin sözleşme yapılırken bildiği veya bilmesi gereken önemli hususları sigortacıya bildirmesini düzenler; sözleşmenin yapılmasını veya şartlarını etkileyen hususlar önemlidir. 6102 sayılı Kanun, m.1435/1.
Başvuru sırasında sorulan sorularla verilen cevapların bir kopyasını tutmak yararlı olabilir. Sonradan bir beyan tartışması çıktığında olayın bilinip bilinmediğini, hangi sorunun sorulduğunu ve cevabın hangi tarihte verildiğini ayrı ayrı inceleyin. Eksik beyan başlığı altında bütün uyuşmazlıklara aynı sonucu bağlamayın. Bu rehber, belirli bir cevabın kasıtlı olup olmadığına veya belirli bir eksikliğin ödeme üzerindeki etkisine karar vermez; bunlar tam belge incelemesi gerektiren sorulardır.
Hasar bildirimi ile belge hazırlığı farklı işlerdir
TTK m.1446/1, sigorta ettirenin rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirmesini öngörür. 6102 sayılı Kanun, m.1446/1.
TTK m.1446/2–3 kapsamında bildirim eksikliği veya gecikmesi ödenecek tutarı artırmışsa kusurun ağırlığına göre indirim gündeme gelir; sigortacı olayı daha önce fiilen öğrenmişse bu hükümden yararlanamaz. 6102 sayılı Kanun, m.1446/2–3.
TTK m.1447/1, riziko ve tazminat kapsamını belirlemek için gerekli ve beklenebilecek bilgi ile belgelerin makul sürede sağlanmasını ve incelemeye izin verilmesini düzenler. 6102 sayılı Kanun, m.1447/1.
Hazırlık dosyasında olay tarihi, öğrenme tarihi, ilk bildirim ve sonradan gönderilen ekleri kronolojik sıralayın. Fotoğraf, tutanak, onarım belgesi veya yazışma gibi kayıtların hangi olguyu desteklediğini yanlarına not edin. İncelenmemiş bir belgeyi kesin delil diye nitelemeyin. Gönderim alındısı, taslağın hazırlanmasından farklı bir kayıttır; ikisini aynı aşama gibi kapatmayın. Burada bütün poliçeler için tek bir gün sayısı veya her hasarda aynı otomatik ödeme takvimi verilmez.
Trafik sigortasının sınırını doğru kurun
KTK m.91/1, işletenlerin m.85/1 kapsamındaki sorumluluklarını karşılamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmalarını zorunlu tutar. 2918 sayılı Kanun, m.91/1.
KTK m.92/f, manevi tazminat taleplerini zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışında bırakır. 2918 sayılı Kanun, m.92/f.
Bu nedenle çalışma notunuza yalnız trafik sigortası var cümlesini yazıp her zarar kalemini otomatik kapsamda göstermeyin. Kendi aracınıza ilişkin taleple üçüncü kişinin talebini ayrı sorular olarak kurun. Kasko veya yangın poliçesi inceleniyorsa o ürüne ait güncel genel şartların ve poliçenin hangi metin olduğunu ayrıca doğrulayın. Bu rehberde doğrulanmış bir genel şart metni olmadan kasko teminatlarının tam listesi üretilmez; araç değer listesi, güncel prim ve teminat rakamı da verilmez.
Tazminat tutarı ve halefiyet araştırması
TTK m.1459, zarar sigortalarında sigortacının sigortalının uğradığı zararı tazmin etmesini düzenler. 6102 sayılı Kanun, m.1459.
TTK m.1472/1 uyarınca sigorta tazminatını ödeyen sigortacı, sigortalının sorumlulara karşı dava hakkına ödediği tutar ölçüsünde halef olur. 6102 sayılı Kanun, m.1472/1.
Talep edilen miktar, belgelenen zarar ve yapılan ödeme için ayrı satırlar kullanabilirsiniz. Bir onarım faturasıyla bedensel zarar incelemesini aynı hesap yöntemiyle sonuçlandırmaya çalışmayın. Halefiyet başlığı da sigortalıya karşı ileri sürülen her geri ödeme talebinin otomatik açıklaması değildir. Talebin yöneldiği kişi ve hukuki dayanak ayrıca incelenmelidir. Güncel faiz oranı, parasal tavan ve kişiye özel tazminat miktarı bu rehberde hesaplanmaz; tutar ve güncel değer resmî kaynaktan kontrol edilmelidir.
Sigortacıya başvuru ve sigorta tahkimi
KTK m.97, zorunlu mali sorumluluk sigortasında zarar görenin dava öncesinde ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvurusunu düzenler; cevapsızlık veya cevabın talebi karşılamaması hâllerinde dava ya da kanuni çerçevede tahkim yolunu öngörür. 2918 sayılı Kanun, m.97.
5684 sayılı Kanun m.30/1, Sigorta Tahkim Komisyonunu düzenler; sisteme üye kuruluşlarla uyuşmazlıklarda özel tahkim şartı aramaz ve zorunlu sigortalarda üyelik bulunmasa da hükümdeki koşullarla tahkimden yararlanılmasını öngörür. 5684 sayılı Kanun, m.30/1.
Başvuru yolu araştırılırken sigorta türünü, kuruluşun üyelik durumunu, önceki yazılı başvuruyu ve alınan cevabı aynı dosyada toplayın. Tahkim için güncel başvuru gideri, parasal sınır, kanun yolu ve süreleri resmî kaynaktan ayrıca kontrol edin. Eski bir parasal eşiği bütün uyuşmazlıklarda zorunlu tahkim varmış gibi kullanmayın. Mahkemenin görevi veya başka bir başvuru koşulu konusunda sözleşmenin türünü görmeden kesin bir yargı yolu önerilmez. Bir yöntemin mutlaka daha ucuz veya daha hızlı sonuçlanacağı da vaat edilmez.
Araştırma dosyasını nasıl toparlayabilirsiniz?
Belge hazırlığı için kısa bir kontrol sırası oluşturabilirsiniz: önce taraf ve poliçe bilgilerini eşleyin, ardından hasarın oluşumunu anlatan kayıtları düzenleyin, son olarak talep ile verilen cevabı karşılaştırın. Her açık sorunun yanına eksik belgeyi ve kontrol edilecek maddeyi yazın. Bunlar kanuni başvuru formunun yerine geçen zorunlu bir şablon değildir; uzman incelemesine hazırlanırken belirsizliği görünür kılmaya yarayan önerilerdir. Kimlik, sağlık veya poliçe bilgilerini açık bir araştırma sorusuna gereksiz yere taşımayın.
Sözleşme ilişkisini daha geniş çerçevede okumak için borçlar hukuku rehberine; zarar ile sorumluluk ayrımını araştırmak için haksız fiil tazminatı rehberine geçebilirsiniz. Bir araştırma çıktısının kaynakla nasıl karşılaştırılacağını hukuk asistanı ve insan denetimi rehberi açıklar. Bu bağlantılar sigorta dosyasının sonucunu belirlemez, sonraki okumanın kapsamını daraltmanıza yardımcı olur.
Bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş değildir. Güncel mevzuat için resmî kaynağa bakınız. Kaynak çapraz kontrolü 20 Ekim 2026 tarihinde Hukuk AI Editöryel Kurulunun otomatik editoryal çalışmasıyla yapılmıştır; bağımsız insan hukukçu onayı olarak sunulmaz.
Sağlık gideri veya tıbbi müdahaleyle bağlantılı bir sigorta dosyası hazırlıyorsanız, poliçe belgelerinin yanında sağlık hukuku ve hasta belgeleri rehberini de inceleyebilirsiniz. Poliçe kapsamı sorularını tedavi kaydı ve hasta hakları sorularından ayrı not etmek araştırmayı daha anlaşılır kılar.
Yolculukta gerçekleşen kazada poliçe sorularından ayrı bir hukuki başlık olarak yol kazasının iş kazasıyla ilişkisini ele alan rehberi inceleyebilirsiniz. Somut olaya ilişkin değerlendirmeyi ilgili rehberin kaynakları ve kapsamıyla birlikte yapın.