Borçlar Hukuku Nedir?
Borçlar hukuku, alacaklı-borçlu ilişkisini ve borcun doğumu, kapsamı, sona ermesini düzenleyen hukuk dalıdır. Türkiye'de temel mevzuat 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'dur (TBK). Borç, bir kişinin bir şey verme, yapma veya yapmama yükümlülüğüdür. Borcun kaynağı: sözleşme, haksız fiil veya sebepsiz zenginleşmedir.
Sözleşmeler ve Kuruluş
Sözleşme, tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla kurulur (TBK madde 1). Sözleşmenin unsurları: taraflar, konu, bedel (bazen). Bazı sözleşmeler resmi şekle bağlıdır:
- Taşınmaz satışı: Tapu Kanunu gereği resmi satış
- İpotek: Tapuda tescil
- Senet: Yazılı şekil
Şekil eksikliği, sözleşmeyi geçersiz kılar (TBK madre 14-27). Genel işlem koşulları (standart sözleşmeler) tüketici koruması altındadır.
Sözleşme İhlali ve Yaptırımlar
Sözleşme ihlali halinde alacaklının hakları (TBK madde 106-128):
- İfa talebi (borçlunun edimi yerine getirmesi)
- Gecikme faizi (temerrüt)
- Sözleşmeden dönme (edim ifa dışı)
- İfa yerine tazminat
- İfa + tazminat
Borçlunun kusuru esas alınır; kusursuz imkansızlık halinde sorumluluk doğmaz. Temerrüt için alacaklının ihtarı gerekir; ihtarın ardından borçlu gecikmeye düşer.
Haksız Fiil ve Tazminat
Haksız fiil, hukuka aykırı olarak bir kişinin zarara uğratmasıdır (TBK madde 49-76). Tazminat için unsurlar:
- Zarar: Maddi (malvarlığı) veya manevi (kişilik)
- Hukuka aykırılık: Fiilin hukuka uygun olmaması
- Kusur: Failin kast veya taksiri
- İlliyet: Fiil-zarar arası nedensellik
Tazminat davası, zarar gören tarafından Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açılır. Süre: zararı öğrenme tarihinden 2 yıl, fiilden 10 yıl. Manevi tazminat, kişilik haklarının ihlali halinde verilir.
Sebepsiz Zenginleşme
Sebepsiz zenginleşme, bir kişinin malvarlığının haklı sebep olmadan artması ve diğerinin malvarlığının buna karşılık azalmasıdır (TBK madde 77-82). Zenginleşen kişi, zenginleşmeyi iade etmekle yükümlüdür. İade davası: zenginleşmenin öğrenildiği tarihten 2 yıl, her halükarda 10 yıl içinde. İade, zenginleşme miktarıyla sınırlıdır.
Tazminat Türleri
- Maddi tazminat: Zararın karşılanması (malvarlığı kaybı)
- Manevi tazminat: Kişilik haklarına saldırı halinde manevi zarar
- İfa tazminatı: Sözleşme ihlali nedeniyle olumlu zarar (sözleşme devam etseydi kazanılacak)
- Gecikme tazminatı: Temerrüt halinde zarar
Borçlar Uyuşmazlıklarında Yargı Yolu
Borçlar uyuşmazlıklarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi'dir; bazı ticari uyuşmazlıklar Asliye Ticaret Mahkemesi'nde. Davalar basit yargılama usulüne tabidir; sürelere uymak kritiktir. Hukuk AI platformu, borçlar hukuku mevzuatı ve Yargıtay içtihatlarına dayalı dilekçe ve analiz üretir; somut uyuşmazlıklar için bireysel hukuki tavsiye önerilir. Hemen Başla.