İş sağlığı ve güvenliği rehberi, 6331 sayılı Kanun içindeki kapsam ve önleme yükümlülüklerini birbirinden ayırarak okumaya yardımcı olur. Bu yazı bir işyerinin denetimden geçtiğini veya bütün mevzuata uyduğunu göstermez. Amaç, işverenin araştıracağı başlıkları resmî maddelerle eşlemek, çalışan katılımını unutmamak ve uygulamaya aktarılacak belge setini düzenlemektir. Teknik risk değerlendirmesi ile hukuki kaynak incelemesi birlikte planlanmalı, eksik bilgi tamamlanmış gibi gösterilmemelidir.
Önce kapsam ve istisnaları birlikte okuyun
6331 sayılı Kanun m.2 kamu ve özel sektördeki işleri, işyerlerini ve çırak ile stajyerler dâhil çalışanları kapsar; aynı maddede ev hizmetleri ve çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına üretim yapanlar gibi istisnalar da bulunur. 6331 m.2
Bir işyerini değerlendirirken yalnız sektör adını yazmak yerine faaliyeti ve kimlerin çalıştığını kaydedin. Kapsam sorusu cevaplanmadan sonraki başlıklara geçmek yanlış yükümlülük listesi oluşturabilir. Kamu kurumu veya özel işletme olmak tek başına bütün ayrıntıları açıklamaz. İstisnaların tam listesini resmî metinden okuyun; bu rehberdeki kısa örnekleri tam liste yerine koymayın. Faaliyetin kapsamına ilişkin tereddüt varsa somut bilgilerle uzman incelemesi planlayın.
Genel sorumluluk ve dış hizmet ilişkisi
6331 m.4 işverene çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama, tedbirleri izleme ve risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma yükümlülüğü verir. Dış uzman veya kuruluştan hizmet alınması işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz; tedbir maliyeti çalışanlara yansıtılamaz. 6331 m.4
İnceleme dosyasında hizmet sözleşmesi ile işyerindeki uygulama kaydını ayrı tutun. Bir hizmetin satın alındığı bilgisi, önerilen tedbirlerin gerçekten uygulandığını göstermez. Hangi tedbirin kim tarafından ve hangi tarihte izlendiğini kayıt altında görmek, eksik alanları belirlemeye yardımcı olabilir. Bu önerilen kayıt düzeni bir kanuni form şablonu değildir. Gerçek uygulamanın niteliği ve yükümlülüklerin yerine getirilmesi somut işyeri koşullarıyla değerlendirilir.
6331 m.5 risklerden kaçınma, kaçınılamayan riskleri analiz etme, kaynağında mücadele ve toplu korunmaya kişisel korunmadan önce yer verme gibi korunma ilkelerini düzenler. 6331 m.5
Bir inceleme toplantısında yalnız kişisel koruyucu ekipmanın bulunup bulunmadığını sormakla yetinmeyin. Riskin kaynağında azaltılması için düşünülen seçenekleri de kaydedebilirsiniz. Üretim değişikliği veya yeni ekipman bilgisi çalışma notunda görünür olsun. Buradaki yaklaşım teknik tasarım talimatı değildir; ilgili uzmanın araştıracağı alanları unutmamak için bir okuma çerçevesidir. Hangi koruma yönteminin yeterli olduğu ölçüm ve işyerine özgü değerlendirme gerektirir.
İSG hizmetlerinde nitelik ve koşullar
6331 m.6 çalışanlar arasından ilgili İSG profesyonellerinin görevlendirilmesini düzenler; gerekli nitelikte personel bulunmaması hâlinde OSGB veya ÇASMER hizmeti seçeneği ve maddede belirtilen şartlarla işverenin hizmeti üstlenebilmesi de yer alır. 6331 m.6
Bu düzenlemeyi “her durumda dışarıdan hizmet alınır” biçiminde özetlemeyin. Çalışan sayısı, tehlike sınıfı ve gerekli nitelikler metinde birlikte ele alınır. Araştırma dosyasına görevlendirme belgeleri, açıklanan hizmet kapsamı ve tamamlanmamış soruları ekleyebilirsiniz. Hizmet süreleri, belge türleri ve uygulama ayrıntıları için güncel ikincil mevzuat ayrıca incelenmelidir. Bu rehber sayısal hizmet süreleri veya belirli bir işletme için muafiyet sonucu vermiyor.
Risk değerlendirmesi ve kontrol adımları
6331 m.10 risk değerlendirmesinde çalışanların durumunu, ekipman ve kimyasal madde seçimini, işyerinin düzenini ve özel politika gerektiren grupları dikkate almayı düzenler; gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların sağlanmasını da işverene yükler. 6331 m.10
Risk değerlendirmesi dosyasını okurken mevcut çalışmanın hangi işyerine ve faaliyet dönemine ait olduğunu belirleyin. Yeni ekipman veya farklı çalışma düzeni varsa bunu inceleyene gösterin. Ölçüm sonucu bulunmayan alanı düşük risk olarak sınıflandırmayın. Bir matrisin doldurulması bütün teknik değerlendirmeyi tek başına tamamlamaz. Yenileme sıklığı konusunda bütün işyerleri için tek yıllık kural üretmeyin; uygulanacak güncel yönetmeliği ve olay koşullarını ayrıca araştırın.
Acil durum planı ve hazırlık
6331 m.11 işverene muhtemel acil durumları önceden değerlendirme, acil durum planlarını hazırlama, uygun donanımlı ve eğitimli kişileri görevlendirme, araç sağlama ve eğitim ile tatbikat yaptırma yükümlülükleri getirir. 6331 m.11
Planı incelemek için işyerinin yerleşimi, kullanılan maddeler ve ekipman bilgisini birlikte hazırlayabilirsiniz. Bir planda kişinin adının yazması ile görev için hazır olması ayrı konulardır. Görevlendirme, ekipman ve uygulama kaydını ayrı görmek hazırlığı değerlendirmeyi kolaylaştırır. Bu yazı yangın veya tahliye tekniği öğretmez; kanun başlığıyla teknik uygulama arasındaki inceleme ihtiyaçlarını gösterir. Acil durumların işyerine özgü değerlendirilmesi yetkin uzmanlarla yapılmalıdır.
Kaza kaydı ile bildirim süresini ayırın
6331 m.14 işverene iş kazaları ve meslek hastalıkları için kayıt ve inceleme yükümlülüğü getirir; iş kazalarının SGK’ya kazadan sonraki üç iş günü içinde, bildirilen meslek hastalıklarının ise öğrenildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde bildirilmesini düzenler. 6331 m.14
Çizelgede olay tarihi, öğrenme tarihi ve eldeki belgeleri ayrı yazın. Bu rehber somut olayın son bildirim gününü hesaplamaz; süreyi etkileyen bilgiler uzman incelemesinde netleştirilmelidir. İşveren ile sağlık hizmeti sunucusunun bildirim yükümlülüklerini karıştırmayın. Kurum bildirimi ve işyerindeki inceleme kaydı da ayrı işlerdir. Bildirimin yapıldığına dair kayıt ile olayın tekrarını önlemeye yönelik değerlendirmeyi aynı belge saymayın.
Sağlık gözetimi ve bilgilerin korunması
6331 m.15 çalışanların maruz kaldığı riskler dikkate alınarak sağlık gözetimini, maddede belirtilen hâllerde muayeneyi ve sağlık bilgilerinin gizli tutulmasını düzenler; sağlık gözetimi maliyetinin çalışana yansıtılmasını yasaklar. 6331 m.15
Çalışma notuna sağlık raporunun kimlik ve tarih bilgisini taşırken gereksiz sağlık ayrıntılarını genel toplantı metnine kopyalamayın. Bu öneri belirli bir veri işleme sürecinin hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Raporun hangi iş için düzenlendiği ve hangi soruya cevap verdiği ayrıca incelenebilir. Muayene veya rapor ayrıntılarının değerlendirilmesi sağlık profesyonellerinin ve ilgili uzmanların incelemesini gerektirir; yazılım özetini tıbbi değerlendirme yerine kullanmayın.
Bilgilendirme, eğitim ve çalışan katılımı
6331 m.16 riskler, koruyucu tedbirler, hak ve sorumluluklar ile acil durum görevlileri hakkında bilgilendirmeyi; m.17 işe başlamadan önce ve maddede sayılan değişikliklerde eğitimi düzenler. Eğitim maliyeti çalışana yansıtılamaz ve eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır. 6331 m.16 6331 m.17
6331 m.18 çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımını düzenler; m.19 çalışanların eğitim ve talimatlara uygun davranma, koruyucu donanımı doğru kullanma ve tehlikeyi bildirme gibi yükümlülüklerini belirtir. 6331 m.18 6331 m.19
Eğitim listesini bir katılım imzasından ibaret görmeden verilen konu, tarih ve çalışanın işiyle bağlantısını inceleyebilirsiniz. Çalışan önerilerinin hangi soruna işaret ettiğini çalışma notunda ayrı tutun. Yeni teknoloji veya ekipman kullanımı gündeme geldiğinde önceki eğitim kaydının aynı ihtiyaçları karşılayıp karşılamadığını ilgili uzmana sorun. Bu rehber standart eğitim saati veya bütün işyerleri için aynı yenileme periyodu önermiyor; güncel uygulama düzenlemeleri ayrıca kontrol edilmelidir.
İSG kurulu için iki koşulu birlikte inceleyin
6331 m.22, elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde kurul oluşturulmasını düzenler; asıl işveren ve alt işveren ilişkileri için ayrıca koordinasyon hükümleri içerir. 6331 m.22
Kurul araştırmasında çalışan sayısını ve işin süresini ayrı kaydedin. Alt işveren ilişkisi varsa toplam sayıdan tek adımda sonuç çıkarmadan maddenin ilgili fıkrasını okuyun. Bu yazı kurulun bütün üyelerini veya toplantı ayrıntılarını saymıyor; bu konular güncel ikincil mevzuatla tamamlanmalıdır. İşyerinin şartlarına ilişkin eksik bilgi bulunuyorsa kurul yükümlülüğünün kesin sonucunu yazmadan araştırmayı açık bırakın.
Kaynaklı araştırma dosyasını tamamlayın
Kapsam, görevlendirme, risk değerlendirmesi, acil durum, bildirim, sağlık gözetimi, eğitim ve kurul başlıkları için ayrı dosya bölümleri açabilirsiniz. Her bölümde kanun maddesi, belgenin tarihi ve kontrol edilmeyen alan görünür olsun. Güncel ceza tutarları bu rehberde verilmez; doğrulanmış dönem kaynağı olmadan rakam üretmeyin. İş hukuku rehberi genel çerçeveyi, iş kazası tazminat rehberi ayrı uyuşmazlık niyetini ele alır. Mevzuat araştırması başlangıç desteği olabilir; Hukuk AI ürün kapsamını inceleyin. Somut uygunluk kararı kaynak ve yetkin uzman incelemesi gerektirir.
İşyerindeki önlemlerden yolculuk sırasında yaşanan olayın incelenmesine geçerken yol kazası ve iş kazası ayrımına ilişkin rehberi inceleyebilirsiniz. Somut olaya ilişkin değerlendirmeyi ilgili rehberin kaynakları ve kapsamıyla birlikte yapın.
İş güvenliği yükümlülüğüne ilişkin bir yaptırımda ceza kararının dayanağı ve tebliğ kaydı ayrıca incelenmelidir; idari para cezasına itiraz yolu, iş kazası tazminat davasıyla aynı merci veya süre varsayımıyla seçilmemelidir.
İşçilik alacağını sınıflandırırken izin kayıtlarıyla ilgili soruyu diğer ödeme kalemlerinden ayrı yazın. Hakkın kapsamını araştırmaya başlamak için yıllık izin hakkı rehberini kullanabilirsiniz; oradaki genel açıklamayı somut dosyanın süre ve bakiye incelemesiyle karıştırmayın.