Zamanaşımı def’i nedir?
TBK m.161 uyarınca zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz. Bu nedenle zamanaşımı incelemesinde yalnız takvim hesabı yeterli değildir; savunmanın ileri sürülmesi de ayrı bir konudur. Kanunun bu hükmü, belirli bir dosyada savunmanın hangi usul aşamasında geçerli biçimde yapılacağına ilişkin bütün soruların cevabını tek başına vermez.
6098 sayılı Kanun m.161 · Resmî UYAP metin kontrolü · Erişim: 7 Ekim 2026.
Dosyanızı incelerken alacağın türü, ilgili başlangıç olayı ve savunma beyanı için ayrı çalışma alanları açın. Dava dilekçesi, cevap metni ve tebligatları tarihlerine göre sıralayın. Bu rehberde usul bakımından son başvuru günü veya hazır dilekçe sonucu verilmez. Somut yargılama aşamasını ve mevcut beyanları bir hukukçuya birlikte göstermek, yalnız borcun eski tarihli olduğunu söylemekten daha açıklayıcı bir araştırma başlangıcıdır.
Genel süre her alacağa otomatik uygulanmaz
TBK m.146, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça alacakların on yıllık zamanaşımına tabi olduğunu düzenler. M.147 ise kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel edimler ile maddede sayılan başka alacaklar için beş yıllık süre öngörür. Dolayısıyla on yıl, istisnalar araştırılmadan bütün alacak türlerine uygulanabilecek tek süre olarak sunulamaz.
6098 sayılı Kanun m.146, 147 · Resmî UYAP metin kontrolü · Erişim: 7 Ekim 2026.
Bir faturanın veya sözleşmenin başlığıyla yetinmeden talebin hangi edime ilişkin olduğunu yazın. Aynı dosyada kira, faiz ve başka talepler birlikte bulunuyorsa her kalemi ayrı satırda değerlendirmeye hazırlayın. Bir kalemin süresini diğerine kopyalamak yerine ilgili hükmü karşısına ekleyin. İşçilik veya özel kanuna dayanan taleplerde yalnız burada açıklanan genel maddelerle hesap tamamlandığını kabul etmeyin; konuya özgü düzenleme ayrıca araştırılmalıdır.
Beş yıllık sürenin kapsamındaki ayrımlar
TBK m.147, vekâlet, komisyon ve acentalık sözleşmelerinden doğan alacakları beş yıllık süre kapsamında sayar. Simsarlık sözleşmesinde ticari simsarlık ücreti istisnası bulunur. Eser sözleşmesinden doğan alacaklar bakımından yüklenicinin ağır kusuruyla hiç veya gereği gibi ifa etmeme hâli dışarıda tutulur. Madde ayrıca konaklama, yeme içme, küçük sanat ve küçük perakende işlerinden doğan belirli alacakları da düzenler.
6098 sayılı Kanun m.147 · Resmî UYAP metin kontrolü · Erişim: 7 Ekim 2026.
Sözleşmenin taraflarınca kullanılan isim ile gerçekten istenen edimi birlikte kaydedin. İnceleme notunda özel istisna araştırması için bir bölüm bırakın. Özellikle eser ilişkisinde ifa durumunu anlatan yazışmalar, teslim belgeleri ve varsa uzman raporlarını tarih sırasıyla toparlayın. Buradaki liste belli bir uyuşmazlığın kesin sınıflandırması değildir; değerlendirmeye sunulacak belge ve soruları düzenlemeyi amaçlar. Bir istisnayı uygulamak için onun somut olayla ilişkisi ayrıca incelenmelidir.
Süre ne zaman işlemeye başlar?
TBK m.149, zamanaşımının alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlayacağını belirtir. Muacceliyet bir bildirime bağlıysa başlangıç, bildirimin yapılabileceği gündür. Bu düzenleme, sözleşmenin imzalandığı tarihle zamanaşımı başlangıcının her durumda aynı olduğu anlamına gelmez. Başlangıcın incelenmesinde alacağın ifasının ne zaman istenebilir olduğu ve bildirime bağlı bir yapı bulunup bulunmadığı ayrı değerlendirilir.
6098 sayılı Kanun m.149 · Resmî UYAP metin kontrolü · Erişim: 7 Ekim 2026.
Sözleşme tarihi, ödeme günü, teslim tarihi ve varsa bildirim kaydı için ayrı satırlar açın. Her tarihi hangi belgeden aldığınızı gösterin. Başlangıç olayı hakkında taraflar farklı anlatımlar sunuyorsa iki anlatımı da belge kaynağıyla not edin. Örneğin vadeli bir ödeme planında yalnız ilk imza tarihinden hesap yapmayın; incelenen alacağın hangi ödeme kalemi olduğunu belirleyin. Tarihlerin bu biçimde ayrılması, hukukî değerlendirmeyi izlenebilir kılar.
Süre hesabında ilk ve son gün
TBK m.151 uyarınca zamanaşımının başladığı gün hesaba katılmaz; süre, son günün de hak kullanılmadan geçmesiyle tamamlanır. Zamanaşımı hesabında borçların ifasına ilişkin süre hesaplama hükümleri de uygulanır. Bu nedenle takvimde iki tarihi çıkararak bulunan yaklaşık yıl farkı, kanunî hesaplamanın tüm ayrıntılarını karşılayan bir sonuç değildir.
6098 sayılı Kanun m.151 · Resmî UYAP metin kontrolü · Erişim: 7 Ekim 2026.
Hesap taslağında başlangıç olayını, uygulandığı düşünülen maddeyi ve ara olayları gösterin. Gün, ay ve yılı tam yazın; yalnız yıl bilgisini yeterli görmeyin. Son tarih için bir hesaplama aracı kullanıyorsanız girdilerini ve sonucun hangi varsayımlara bağlı olduğunu açık tutun. Bu rehber kişiye özgü süre hesabı üretmez. Tebligat veya mahkeme dosyası bulunan bir olayda, ilgili belgeleri görmeden son gün hakkında güvenilir sonuç kurulamaz.
Durma ile kesilme nasıl ayrılır?
TBK m.153 sayılan durumlarda zamanaşımının başlamamasını veya başlamışsa durmasını düzenler. Bunlar arasında evlilik sürerken eşlerin birbirinden alacakları ve hizmet ilişkisi sürerken ev hizmetlilerinin çalıştıran kişiden alacakları bulunur. Durduran sebep ortadan kalkınca süre başlar veya kaldığı yerden sürer. M.156 ise kesilmeden sonra yeni bir sürenin işlemesini öngörür; durma ve kesilme farklı etkilerdir.
6098 sayılı Kanun m.153, 156 · Resmî UYAP metin kontrolü · Erişim: 7 Ekim 2026.
Zaman çizelgesinde durma olduğu ileri sürülen aralıklarla kesilme olduğu ileri sürülen tekil olayları farklı işaretleyin. Çalışan herkes bakımından hizmet ilişkisinin sürmesini aynı sonuçla yorumlamayın; yukarıdaki hükmün hangi gruptan söz ettiğini kaynak metinden okuyun. Her ara olay için başlangıç, bitiş, belge ve ilgili madde alanları tutun. Böylece kalan sürenin devamı ile yeni süre başlangıcını birbirine karıştırmadan hukukî incelemeye hazırlanabilirsiniz.
Borcu ikrar ve takip işlemleri
TBK m.154, borçlunun borcu ikrar etmesini zamanaşımını kesen sebepler arasında düzenler; faiz ödeme, kısmen ifa, rehin verme ve kefil gösterme örneklerini sayar. Alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurması, icra takibi veya iflas masasına başvurması da kesilme sebepleri arasında yer alır.
6098 sayılı Kanun m.154 · Resmî UYAP metin kontrolü · Erişim: 7 Ekim 2026.
Dosyada ödeme veya borca ilişkin yazışma varsa, yalnız tarihini değil içeriğini ve hangi alacakla ilişkilendirildiğini de gösterin. Her mesajı otomatik olarak ikrar diye nitelendirmek yerine incelemeye sunulacak belge olarak saklayın. Takip, dava ve ödeme kayıtlarını tek kronolojiye yerleştirin. Alacaklı tarafından yapılan her sıradan hatırlatmanın kanunda sayılan işlemlerle aynı sonucu doğurduğu yönünde bir genelleme kurmayın; incelenen olayın niteliği değerlendirilmelidir.
Kesilmeden sonra hangi süre işler?
TBK m.156, kesilme üzerine yeni süre başlayacağını; borç senetle ikrar edilmiş veya mahkeme ya da hakem kararına bağlanmışsa yeni sürenin her zaman on yıl olduğunu düzenler. M.157, dava veya def’iyle kesilmede yargılama işlemleri ve hâkim kararlarından; icra takibinde alacağın takibine ilişkin işlemlerden sonra yeniden işlemeyi ayrıca açıklar.
6098 sayılı Kanun m.156, 157 · Resmî UYAP metin kontrolü · Erişim: 7 Ekim 2026.
Bir dava açıldığı tarih ile sonraki yargılama kayıtlarını ayrı inceleyin. Takip dosyasında yalnız ilk başvuruyu kaydetmek yerine sonraki işlemleri de dosyadan alın. Senet, karar veya ödeme kaydı için belge türünü açık gösterin. Yeni sürenin ne olduğuna dair çalışma notu hazırlarken hangi fıkranın araştırıldığını belirtin. İnternet üzerindeki tek tarihli bir hesaplayıcının bütün ara işlemleri bildiğini varsaymak yerine, kronolojiyi belgeyle tamamlamak daha yararlı olur.
Birlikte borçlular ve kefil
TBK m.155 uyarınca müteselsil borçlulardan veya bölünemeyen borcun borçlularından birine karşı zamanaşımının kesilmesi diğerlerine de etki eder. Asıl borçluya karşı kesilme kefile karşı da sonuç doğurur; kefile karşı kesilme ise asıl borçluya karşı kesilme sayılmaz. Dolayısıyla kesilme işleminin hangi kişiye yöneldiği değerlendirmede önem taşır.
6098 sayılı Kanun m.155 · Resmî UYAP metin kontrolü · Erişim: 7 Ekim 2026.
Taraf listesini alacaklı, asıl borçlu, varsa birlikte borçlu ve kefil olarak ayrı başlıklarda hazırlayın. Hangi işlem veya beyanın hangi kişiyle ilgili olduğunu not edin. Kişilerin farklı sıfatlarını tek satırda toplamak, tarihler kadar önemli bir ayrımı görünmez hâle getirebilir. Buradaki açıklama belirli bir kefaletin geçerliliği hakkında değerlendirme değildir; süre incelemesinde kişi ve işlem bağlantısını düzenlemeye yardımcı olur.
Ek süre, bağlı alacak ve feragat
TBK m.152, asıl alacak zamanaşımına uğrayınca bağlı faiz ve diğer alacakların da zamanaşımına uğrayacağını düzenler. M.158, sayılan ret nedenleriyle birlikte arada süre dolmuşsa alacaklıya altmış günlük ek süre tanır. M.160, zamanaşımından önceden feragat edilemeyeceğini ve belirli borçlu veya kefil ilişkilerinde feragatin diğer kişilere karşı ileri sürülemeyeceğini belirtir.
6098 sayılı Kanun m.152, 158, 160 · Resmî UYAP metin kontrolü · Erişim: 7 Ekim 2026.
Ret kararı bulunan dosyada karar nedenini, karar tarihini ve mevcut usul kayıtlarını hukukçu incelemesine birlikte sunun; her ret kararının aynı ek süreyi oluşturduğu sonucuna varmayın. Sözleşmenin genel çerçevesi için borçlar hukuku rehberini, farklı başlangıç ve özel süreleri araştırmak için haksız fiil tazminatı rehberini inceleyebilirsiniz. İki rehberin konusu farklıdır; birindeki süreyi diğer talebe otomatik taşımayın.