Planın hangi işlem olduğunu belirleyin
İmar planıyla ilgili bir uyuşmazlıkta ilk hazırlık, planın adını ve onu onaylayan kararı doğru belirlemektir. Aynı parsel hakkında plan değişikliği, imar durum belgesi ve yapı ruhsatı gibi farklı belgeler bulunabilir. Bu rehber plan iptali incelemesinde kullanılabilecek kanun maddelerini ve belge düzenleme adımlarını gösterir. Genel bilgilendirmedir; belirli bir parsel için dava süresi hesabı veya hukuki görüş değildir. Özellikle bir ilan ekranındaki tarih ile karar üzerindeki tarihi aynı olay kabul etmeyin; her birinin neyi gösterdiğini ayrı kaydedin.
3194 sayılı İmar Kanunu m.5, nazım imar planını genel arazi kullanımı, gelişme ve ulaşım kararlarını içeren; uygulama planına esas olan ve hükümleriyle raporu birlikte değerlendirilen plan olarak tanımlar. Uygulama imar planı ise nazım plan esaslarına göre yapı adaları, yoğunluk, yollar ve uygulama etaplarını ayrıntılandırır. İncelemede yalnız harita görüntüsüne bakmak yerine plan türü, hükümleri ve raporunu birlikte belirlemek bu ayrımı izlemeyi sağlar. [3194 sayılı Kanun, m.5] · Resmî UYAP 3194-m.5 · Erişim: 9 Ekim 2026.
İlan ve itiraz belgelerini birlikte saklayın
3194 m.8/b, belediye sınırları içindeki nazım ve uygulama planları için belediye meclisi onayı ile yürürlüğe girme ve bir aylık eş zamanlı fiziki ve internet ilanını düzenler. Bu ilan dönemi içinde itiraz edilebilir. Belediye başkanlığının meclise gönderdiği itirazların on beş gün içinde incelenip kesin karara bağlanması da aynı benttedir. Belediye ve mücavir alan dışındaki planlar için valilik onayı ve valiliğe itiraz hükümleri ayrıca bulunur. [3194 sayılı Kanun, m.8] · Resmî UYAP 3194-m.8 · Erişim: 9 Ekim 2026.
Hazırlık dosyanızda onay kararı, plan işlem numarası, ilan başlangıcı, ilan sonu, varsa itiraz dilekçesi ve cevap belgesini ayrı başlıklarla düzenleyin. Ekran görüntüsünü hangi gün aldığınızı ve hangi adresi gösterdiğini not edin. Eski ve yeni plan paftalarını tarih ve sürüm adıyla ayırmak, yanlış planı karşılaştırma riskini azaltır. Bu bir çalışma önerisidir; her uyuşmazlık için aynı belge listesinin kanunen zorunlu olduğu veya bir belgenin tek başına yeterli sayılacağı anlamına gelmez.
Altmış gün ifadesi neden tek başına yeterli değildir?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7/1, özel kanunda ayrı süre bulunmadığında idare mahkemesinde dava açma süresini altmış gün olarak düzenler. M.7/4 ilanı gereken düzenleyici işlemlerde ilanı izleyen günü esas alır; uygulama üzerine düzenleyici işlem, uygulama işlemi veya ikisine birlikte dava açılabilmesini de belirtir. Dolayısıyla onay, ilan ve uygulama belgeleri ayrıştırılmadan her dosyada aynı başlangıç günü seçilmez. [2577 sayılı Kanun, m.7] · Resmî UYAP 2577-m.7 · Erişim: 9 Ekim 2026.
2577 m.8, sürelerin bildirim, yayın veya ilanı izleyen günden başlamasını, tatil günlerinin süreye dahil olmasını ve son günün tatile denk gelmesindeki uzamayı düzenler. 3194 m.8/b ise kesinleşen plan veya parselasyon planı için kesinleşmeden itibaren her hâlde beş yıllık dava hükmü içerir. Bu beş yıllık hüküm, İYUK kapsamındaki başvuru süresini her dosyada beş yıla çıkaran bir açıklama olarak kullanılmamalıdır; ilgili hükümler birlikte incelenir. [2577 sayılı Kanun, m.8] [3194 sayılı Kanun, m.8] · Resmî UYAP 2577-m.8 Resmî UYAP 3194-m.8 · Erişim: 9 Ekim 2026.
İYUK m.11 kapsamında dava açmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni işlem yapılması için süresi içinde üst makama; üst makam yoksa işlemi yapana başvurulabilir. Bu başvuru işlemeye başlayan dava süresini durdurur. Otuz gün cevap verilmezse ret sayılır; ret veya ret sayılması üzerine süre tekrar işler ve başvurudan önce geçen süre hesaba katılır. İmar planının özel ilan ve itiraz hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir. [2577 sayılı Kanun, m.11] [3194 sayılı Kanun, m.8] · Resmî UYAP 2577-m.11 Resmî UYAP 3194-m.8 · Erişim: 9 Ekim 2026.
Tarih çizelgesinde yalnız sonucu yazmayın. Her tarihin yanında dayandığı belgeyi, belgenin tam adını ve kontrol bekleyen noktayı gösterin. İtiraz ile cevabı farklı satırlara yerleştirin. Bir tarihin doğrulanmaması hâlinde boşluğu tahminle doldurmak yerine eksik olarak bırakın. Özellikle eski bir planın sonradan uygulanması söz konusuysa uygulama belgesini de dosyaya ekleyerek değerlendirme isteyin. Bu sayfa otomatik son gün hesaplamaz; somut takvim ve uygulanacak özel usul uzman incelemesi gerektirir.
Menfaat ve hukuka aykırılık nasıl ayrılır?
İYUK m.2/1-a, iptal davasını menfaati ihlal edilenlerin idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönünden hukuka aykırılığına dayanarak açtığı dava olarak düzenler. Aynı maddenin ikinci fıkrası idari yargının hukuka uygunluk denetimiyle sınırlı olduğunu, yerindelik denetimi yapılamayacağını belirtir. Davacıyla plan arasındaki bağlantı ile planın hangi yönünün hukuka aykırı olduğu iki ayrı inceleme başlığıdır; yalnız planı beğenmemek bu açıklamanın yerine geçmez. [2577 sayılı Kanun, m.2] · Resmî UYAP 2577-m.2 · Erişim: 9 Ekim 2026.
İYUK m.3, imzalı dava dilekçesinde taraf bilgileri, konu ve sebepler, dayanılan deliller ve işlemin yazılı bildirim tarihi gibi unsurları arar; karar ve belgelerin asıl veya örneklerinin eklenmesini düzenler. İYUK m.34/1, imar dahil taşınmaza ilişkin mevzuatın uygulanmasındaki idari davalarda taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesini yetkili sayar. Yetki ile görev aynı kavram değildir; özel görev ve usul hükümleri incelenmeden her plan için tek mahkeme sonucu verilmez. [2577 sayılı Kanun, m.3] [2577 sayılı Kanun, m.34] · Resmî UYAP 2577-m.3 Resmî UYAP 2577-m.34 · Erişim: 9 Ekim 2026.
Dava açılması planı kendiliğinden durdurur mu?
İYUK m.27/1, idari dava açılmasının dava edilen işlemin yürütmesini durdurmadığını belirtir. M.27/2 uyarınca yürütmenin durdurulması için uygulamada telafisi güç veya imkânsız zarar ve açık hukuka aykırılık koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Mahkeme gerekçe gösterir; savunma ve uygulanmakla etkisi tükenen işlemler için ayrıca hükümler bulunur. Sadece talep yazılması karar verilmesini garanti etmez; bütün dosyalar için otuz günde karar vaadi de bu hükümden çıkarılmaz. [2577 sayılı Kanun, m.27] · Resmî UYAP 2577-m.27 · Erişim: 9 Ekim 2026.
Zarar anlatımını hazırlarken gerçekleşen olay, beklenen uygulama ve elinizdeki belgeyi farklı sütunlarda gösterin. Bir fotoğrafın nerede ve ne zaman çekildiğini not etmek, planla ilişki kurmayı kolaylaştırır. Teknik değerlendirme gerekiyorsa mevcut raporu ve henüz sorulmamış teknik soruları ayrı tutun. Hukuka aykırılık gerekçesini yalnız zarar anlatımı içine gizlemeyin. Bu düzenleme önerileri talebin kabul edileceğini göstermez; kanuni koşullar hakkında somut değerlendirme yapılmasının yerine geçmez.
İnceleme ve kararın uygulanması
İYUK m.20, mahkemenin gerekli incelemeleri kendiliğinden yapabilmesini ve bilgi ile belge istemesini düzenler. M.31 bilirkişi ve keşif gibi konularda ilgili usul hükümlerine yönlendirir. M.28/1 ise esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararların gereğine göre idarenin gecikmeksizin işlem veya eylem yapmasını; bu sürenin kararın idareye tebliğinden itibaren otuz günü geçmemesini öngörür. Bu hüküm yargılamanın toplam süresi veya bütün ruhsatların otomatik sonucu için bir garanti değildir. [2577 sayılı Kanun, m.20] [2577 sayılı Kanun, m.31] [2577 sayılı Kanun, m.28] · Resmî UYAP 2577-m.20 Resmî UYAP 2577-m.31 Resmî UYAP 2577-m.28 · Erişim: 9 Ekim 2026.
Karar sonrasında kararın tamamını, tebliğ kaydını ve idarenin yaptığı işlemleri birlikte incelemek için düzenli tutun. Plan iptalini, başka bir ruhsatın veya farklı bir işlemin sonucuyla belgesiz biçimde eşitlemeyin. Genel dava ayrımları için idare hukuku rehberine geçebilirsiniz. Hukuk AI bu rehberin yayımlayıcısıdır; hukuki dayanak resmî kanun maddeleridir. Kaynaklar 9 Ekim 2026 tarihinde resmî UYAP metinlerinden kontrol edilmiştir; doğrudan Mevzuat.gov.tr erişim denemesi zaman aşımı vermiştir.
Pafta karşılaştırmasını okunabilir hazırlayın
Eski ve yeni paftaları karşılaştırırken aynı alanı gösterdiklerinden emin olun. Parsel numarasını, plan adını, pafta numarasını ve lejanttaki ilgili işareti tek tabloda yazın. Görüntünün yalnız bir kısmını aldıysanız hangi bölümün eksik kaldığını not edin. Teknik terimleri kendi yorumunuzla değiştirmek yerine belgedeki biçimiyle kaydedin ve açıklama bekleyen terimleri ayrı listeleyin. Plan notundaki bir ifadeyi aktarırken önceki ve sonraki cümleleri de incelemeye hazır tutun. Böylece bir harita işaretinin açıklamasını başka bir planın notuyla eşleştirme hatası daha kolay fark edilir. Bu çalışma belgenin doğruluğuna veya dava sonucuna ilişkin bir onay değildir.
İmar planına karşı iptal istemi ile imar ihlaline bağlanan para cezası ayrı işlemlerdir; idari para cezasının başvuru yolunu belirlerken yaptırımın özel kanununu inceleyin, plan davasının süresini otomatik olarak uygulamayın.