Çekişmeyi somut olaylarla açıklayın
Çekişmeli boşanma hazırlığında yalnız evlilik hakkında genel bir değerlendirme yapmak yerine hangi olayın hangi talebe dayanak gösterildiğini ayırmak yararlıdır. Olay tarihleri, deliller ve istenen sonuçlar farklı başlıklardır. Bu rehber, dava sebebi ile vakıa ve delil hazırlığı arasındaki ilişkiye odaklanır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; boşanma kararı, kusur oranı, nafaka miktarı veya dava süresi hakkında bir sonuç tahmini yapmaz. Belgeleri incelemeden herhangi bir eşin haklı ya da kusurlu olduğu söylenemez; olay anlatımı ile hukuki değerlendirme ayrı tutulmalıdır.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/1, ortak hayatın sürdürülmesi beklenemeyecek derecede evlilik birliğinin sarsılması hâlinde eşlerden her birinin dava açabilmesini düzenler. M.166/2 davacının kusurunun daha ağır olduğu durumda davalının itirazı ve bu itirazın kötüye kullanılması bakımından ayrıca koşullar içerir. Eşin davayı istememesiyle kusur değerlendirmesi aynı mesele değildir; madde tek tarafın başvurması üzerine otomatik boşanma sonucu kurmaz. [4721 sayılı Kanun, m.166] · Resmî UYAP 4721-m.166 · Erişim: 9 Ekim 2026.
Özel sebepleri birbirine karıştırmayın
TMK m.161 zinayı, m.162 hayata kast, pek kötü veya ağır onur kırıcı davranışı ayrı boşanma sebepleri olarak düzenler. Her iki maddede sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde olaydan itibaren beş yıl sınırı ile affeden tarafın dava hakkının bulunmaması yer alır. Özel bir sebebe dayanan değerlendirmede öğrenme tarihi ile olay tarihi ayrı kaydedilmelidir; tek altı aylık ifade tüm koşulları açıklamaz. [4721 sayılı Kanun, m.161] [4721 sayılı Kanun, m.162] · Resmî UYAP 4721-m.161 Resmî UYAP 4721-m.162 · Erişim: 9 Ekim 2026.
TMK m.163 küçük düşürücü suç veya haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle birlikte yaşamanın beklenememesini düzenler. Terk ise m.163 değil m.164 konusudur: en az altı aylık devam eden ayrılık, yükümlülükleri yerine getirmeme amacı veya haksız dönmeme ve sonuçsuz ihtar koşulları birlikte yer alır. M.164, dördüncü ay bitmeden ihtar istenememesi ve ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaması ayrımını da içerir. [4721 sayılı Kanun, m.163] [4721 sayılı Kanun, m.164] · Resmî UYAP 4721-m.163 Resmî UYAP 4721-m.164 · Erişim: 9 Ekim 2026.
TMK m.165 akıl hastalığında ortak hayatın diğer eş için çekilmez olmasını ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespitini arar. M.166/4 ise reddedilip kesinleşen önceki boşanma davasından itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayatın yeniden kurulamaması için ayrıca düzenleme getirir. Sağlık durumuna ilişkin her bilgiyi boşanma sebebi veya önceki bir dava kaydını tek başına yeterli saymak, bu koşulların yerine geçmez. [4721 sayılı Kanun, m.165] [4721 sayılı Kanun, m.166] · Resmî UYAP 4721-m.165 Resmî UYAP 4721-m.166 · Erişim: 9 Ekim 2026.
Kronoloji hazırlarken olayın ne zaman yaşandığını, ne zaman öğrenildiğini ve hangi belgeyle desteklendiğini ayrı yazın. Birden fazla olayı tek satırdaki belirsiz bir tarih aralığında birleştirmeyin. Ortak konuttan ayrılma varsa ayrılığın başlangıcı ve tarafların açıklamalarını kendi başlıklarında kaydedin. Bu çalışma, iddiaları okunabilir hâle getirmek için öneridir; belli bir özel sebebin mutlaka ileri sürülmesi gerektiği anlamına gelmez. Dava sebebinin seçimi somut olay ve kanuni koşullar üzerinden değerlendirilmelidir.
Yetki ve dava dilekçesi
TMK m.168, boşanma veya ayrılık davalarında eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturulan yer mahkemesini yetkili sayar. Yetki, mahkemenin görevinden farklı bir incelemedir. HMK m.119 ise dava dilekçesinde taraf bilgileri, vakıaların numaralı açık özeti, her vakıanın delili, hukuki sebepler ve açık talep sonucu gibi unsurları düzenler. Yalnız olay anlatımı yazılması, talep sonucunun açıklanması gereğini karşılamaz. [4721 sayılı Kanun, m.168] [6100 sayılı Kanun, m.119] · Resmî UYAP 4721-m.168 Resmî UYAP 6100-m.119 · Erişim: 9 Ekim 2026.
HMK m.121, dilekçede gösterilen ve davacının elindeki belgelerin dilekçeye eklenmesini; başka yerden getirilecek belge ve dosyanın bulunmasına yarayan açıklamanın yazılmasını düzenler. M.129, cevap dilekçesinde savunma vakıaları ve bunların delillerini de arar. Böylece belge adı, ilgili olay ve belgenin bulunduğu yer ayrı gösterilir. Elde bulunmayan bir kaydı eldeymiş gibi listelemek yerine nereden isteneceği konusunda mevcut bilgi açıkça belirtilmelidir. [6100 sayılı Kanun, m.121] [6100 sayılı Kanun, m.129] · Resmî UYAP 6100-m.121 Resmî UYAP 6100-m.129 · Erişim: 9 Ekim 2026.
Vakıa ve delil eşlemesi
HMK m.190, özel düzenleme olmadığında ispat yükünü iddia ettiği olgudan lehine hukuki sonuç çıkaran tarafa yükler. M.194, vakıaların ispata elverişli biçimde somutlaştırılmasını ve hangi delilin hangi vakıa için gösterildiğinin açıkça belirtilmesini arar. Genel bir delil listesi ile olaylara bağlanan delil listesi farklıdır. Bu çerçeve, her boşanma dosyasında sabit sayıda tanık gerektiği veya belirli bir belgenin tek başına kusuru kanıtladığı anlamına gelmez. [6100 sayılı Kanun, m.190] [6100 sayılı Kanun, m.194] · Resmî UYAP 6100-m.190 Resmî UYAP 6100-m.194 · Erişim: 9 Ekim 2026.
HMK m.189/2, hukuka aykırı elde edilen delilin vakıanın ispatında dikkate alınamayacağını düzenler; delilin caiz olup olmadığına mahkeme karar verir. M.199 elektronik veriler, görüntü ve ses kayıtları dahil bilgi taşıyıcılarını belge tanımı içinde sayar. Bir kaydın belge türüne girmesi ile hukuka uygun elde edilmesi farklı koşullardır. Bu nedenle kişinin katıldığı her konuşmayı gizlice kaydetmesi veya bir mesajın bulunması otomatik hukuka uygunluk ve kabul sonucu doğurur denemez. [6100 sayılı Kanun, m.189] [6100 sayılı Kanun, m.199] · Resmî UYAP 6100-m.189 Resmî UYAP 6100-m.199 · Erişim: 9 Ekim 2026.
TMK m.184, boşanma yargılamasında hâkimin olguların varlığına kanaat getirmesini, taraf ikrarlarının bağlayıcı olmamasını ve kanıtları serbestçe değerlendirmesini düzenler. Ferî sonuçlara ilişkin anlaşmaların hâkim onayı olmadan geçerli olmaması da aynı maddede yer alır. Bu hükümler, yalnız diğer eşin bir olayı kabul etmiş olmasına dayanarak bütün incelemenin bittiği sonucunu engeller. Belge içeriği, olay bağlantısı ve ilgili yargılama kuralları birlikte değerlendirilir. [4721 sayılı Kanun, m.184] · Resmî UYAP 4721-m.184 · Erişim: 9 Ekim 2026.
Yargılama aşamaları ve geçici önlemler
HMK m.137, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön incelemeyi; dava şartları, ilk itirazlar, uyuşmazlık konuları ve delil hazırlığını düzenler. Ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemez. TMK m.169 ise dava devam ederken barınma, geçim, malların yönetimi ve çocukların bakım ve korunması için gerekli geçici önlemlerin hâkimce alınmasını öngörür. Geçici önlem ile davanın sonunda verilecek karar farklıdır; süreç içindeki düzenlemeyi nihai boşanma sonucu olarak sunmamak gerekir. [6100 sayılı Kanun, m.137] [4721 sayılı Kanun, m.169] · Resmî UYAP 6100-m.137 Resmî UYAP 4721-m.169 · Erişim: 9 Ekim 2026.
Geçici durum için hazırladığınız dosyada mevcut barınma düzenini, gider kalemlerini ve çocukların günlük ihtiyaçlarını ayrı açıklayın. Bilinen tutarlarla tahmini tutarları birbirine karıştırmayın; dayanağı olmayan bir rakamı kesin belge gibi göstermeyin. Çocuklara ilişkin bilgi içeren kayıtları gereksiz kişilere dağıtmadan incelemeye hazırlayın. Bu öneriler herhangi bir geçici talebin kabul edileceğini göstermez. Hangi önlemin gerekli olduğu ve talebin nasıl kurulacağı somut dosyadaki ihtiyaçlar üzerinden değerlendirilmelidir.
Tazminat, nafaka ve çocuklara ilişkin talepler
TMK m.174 maddi tazminatta boşanma yüzünden zedelenen mevcut veya beklenen menfaatler ile kusursuz veya daha az kusurlu taraf koşulunu; manevi tazminatta kişilik hakkına saldırıyı düzenler. M.175 yoksulluğa düşecek tarafın kusuru daha ağır olmamak şartıyla diğer eşin mali gücü oranında nafaka istemesini belirtir; yükümlünün kusuru aranmaz. Bu nedenle nafaka ve tazminat aynı koşullara bağlı iki ödeme olarak sunulamaz; her talebin dayanağı ayrı açıklanır. [4721 sayılı Kanun, m.174] [4721 sayılı Kanun, m.175] · Resmî UYAP 4721-m.174 Resmî UYAP 4721-m.175 · Erişim: 9 Ekim 2026.
TMK m.182, karar sırasında çocukla ilgili hakların ve kişisel ilişkinin düzenlenmesini; özellikle çocuğun sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararlarının esas alınmasını düzenler. Velayeti kullanmayan eş bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır. Bu rehber cinsiyete veya tek bir olaya göre velayet sonucu, sabit ödeme oranı veya ortak velayet vaadi vermez. Çocukların durumu ve mali talepler birbirine bağlı olsa da ayrı kanuni koşullarla değerlendirilir. [4721 sayılı Kanun, m.182] · Resmî UYAP 4721-m.182 · Erişim: 9 Ekim 2026.
Talepleri düzenlerken boşanma istemi, geçici önlem, tazminat, nafaka ve çocuklarla ilgili düzenlemeleri ayrı başlıklara yazın. Aynı tutarın iki farklı talepte mükerrer biçimde kullanılmadığını kontrol edin. Genel konu haritası için boşanma davası rehberine geçebilirsiniz; bu yazının odağı çekişmeli dosyada olay ve delil hazırlığıdır. Hukuk AI yayımlayıcıdır; bağlayıcı kaynak resmî kanun metinleridir. Madde kontrolü 9 Ekim 2026 tarihinde UYAP üzerinden yapılmış, doğrudan Mevzuat.gov.tr erişimindeki zaman aşımı kaynak kaydında belirtilmiştir.