Tutuklamaya itirazın araştırma çerçevesi
CMK m.101/5, m.100 ve m.101 gereğince verilen kararlara itiraz edilebileceğini belirtir. CMK m.267 de hâkim kararları ile kanunun gösterdiği hâllerde mahkeme kararlarına karşı itiraz yolunu düzenler. Bu çerçevede önce incelenecek kararın kim tarafından, hangi evrede ve hangi konuda verildiği belirlenmelidir; tutuklama kararı ile esas hakkında verilen hüküm aynı kanun yolu başlığı altında değerlendirilmez.
Resmî dayanak: 5271 sayılı Kanun m.100-101, 5271 sayılı Kanun m.267-268; m.268/3-b ve c. Erişim: 6 Ekim 2026.
Bu taslak, bir dosyadaki kararı ve başvuru belgelerini okumak için kaynaklı bir hazırlık düzeni sunar. Kararın başlığını, dosya numarasını, tarihini, karar veren birimi ve bildirime ilişkin kaydı ayrı satırlara yazın. Genel bilgiyle somut dosyadaki durumu eşitlemeden önce kararın tam örneğini inceleyin. Eksik belge varsa eksikliği açıkça kaydedin.
Tutuklama koşulları ve ölçülülük
CMK m.100/1, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller ile bir tutuklama nedeninin bulunmasını arar. İşin önemi, beklenen ceza veya güvenlik tedbiriyle ölçülü olmayan tutuklama kararı verilemez. M.100/2, kaçma veya saklanma şüphesini uyandıran somut olgular ile delillere müdahale ya da tanık, mağdur veya başkalarına baskı girişimi bakımından tutuklama nedenlerini düzenler.
Resmî dayanak: 5271 sayılı Kanun m.100-101. Erişim: 6 Ekim 2026.
Karar incelemesinde suç şüphesine ilişkin anlatımla tutuklama nedenine ilişkin anlatımı iki ayrı sütunda toplayın. Bir cümlede delilden söz edilmesi, diğer soruların cevabını kendiliğinden oluşturmaz. Araştırma girdisinde, kararın dayandığı somut belgeyi ve buna karşı ileri sürülecek açıklamayı belirtin. Dosyada görmediğiniz bir delili mevcutmuş gibi yazmayın; genel internet örneklerinden olay eklemeyin.
Karar gerekçesinde hangi unsurlar aranır?
CMK m.101/2, tutuklama, tutuklamanın devamı ve tahliye isteminin reddi kararlarında kuvvetli suç şüphesini, tutuklama nedenlerini, ölçülülüğü ve adli kontrolün yetersiz kalacağını gösteren delillerin somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilmesini düzenler. Karar içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir; bir örneği yazılı olarak verilir ve bu husus kararda belirtilir.
Resmî dayanak: 5271 sayılı Kanun m.100-101. Erişim: 6 Ekim 2026.
Gerekçe çalışmasında kararın her başlığı için kısa bir not hazırlayın: kullanılan ifade, gösterilen belge, cevabı bulunmayan soru ve avukatınıza yöneltmek istediğiniz açıklama. Sadece kararın uzunluğundan gerekçenin yeterli veya yetersiz olduğu sonucu çıkarılmaz. Bir örnek dilekçedeki kalıp ifadeyi kopyalamak yerine, okuduğunuz karardaki ilgili paragrafı dosya notunda tanımlayın.
Müdafi yardımının yeri
CMK m.101/1 uyarınca soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde ise savcının istemi üzerine veya kendiliğinden mahkeme tutuklama hakkında karar verir. İstemlerde gerekçe ile adli kontrolün yetersizliğine ilişkin hukukî ve fiilî nedenler yer alır. M.101/3, tutuklama istendiğinde kişinin seçtiği veya baro tarafından görevlendirilecek müdafiin yardımından yararlanmasını düzenler.
Resmî dayanak: 5271 sayılı Kanun m.100-101. Erişim: 6 Ekim 2026.
Bu anlatım, otomatik tahliye veya belirli bir savunmanın başarı garantisi değildir. Karar örneği, ifade veya sorgu tutanağı ve bildirim belgelerini avukatınıza birlikte gösterin. Araştırma aracına veri girerken ihtiyaç dışındaki kişisel bilgileri paylaşmadan, belgelerin ilgili kısımlarını ve eksik soruları tarif etmeyi tercih edin. Ürün çıktısı müdafiin dosya değerlendirmesi yerine kullanılamaz.
İtiraz süresi: güncel maddeyi esas alın
CMK m.268/1 uyarınca kanunda ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde itiraz, ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie dilekçe verilerek veya tutanağa geçirilmek üzere zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır. Güncel metindeki iki haftalık süre, 7499 sayılı Kanunla değişmiştir; eski yedi günlük genel süre güncel hüküm olarak sunulamaz. Madde, m.263 hükmünü ayrıca saklı tutar.
Resmî dayanak: 5271 sayılı Kanun m.267-268; m.268/3-b ve c. Erişim: 6 Ekim 2026.
Bu genel kural tek başına bir dosyanın son başvuru gününü hesaplamaz. Bildirim biçimi, öğrenme olayı, karar tarihi ve uygulanacak özel hükümler dosyadan okunmalıdır. Hazırlık notunda bu belgeleri birbirinden ayırın; takvim günüyle hafta hesabını gelişigüzel değiştirerek bir tarih üretmeyin. Süreye ilişkin bir belirsizliği çevrimiçi örnekle çözmek yerine gecikmeden hukukî inceleme isteyin.
Başvuruyu alan birim ile inceleyen merci
CMK m.268/2, kararına itiraz edilen hâkim veya mahkemenin itirazı yerinde görürse kararını düzelteceğini, görmezse en çok üç gün içinde yetkili inceleme merciine göndereceğini düzenler. M.268/3-b uyarınca sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrol kararlarına itirazı yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler; sulh ceza işleri asliye ceza hâkimince görülüyorsa inceleme yetkisi ağır ceza mahkemesi başkanındadır.
Resmî dayanak: 5271 sayılı Kanun m.267-268; m.268/3-b ve c. Erişim: 6 Ekim 2026.
Başvurunun kararı veren mercie yöneltilmesi ile itirazın başka bir merci tarafından incelenmesi iki ayrı aşamadır. Dosya notunuzda ikisi için ayrı alan açın. Soruşturma evresindeki bütün itirazları ağır ceza mahkemesine yapılan başvuru gibi anlatmak bu ayrımı kaybettirir. Yerel teşkilatı veya kararı görmeden merci adını bir dilekçeye kesin biçimde yerleştirmeyin.
Mahkeme kararlarında merci ayrımı
CMK m.268/3-c, asliye ceza mahkemesi hâkiminin kararlarına itirazın yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesince incelenmesini düzenler. Ağır ceza mahkemesi veya başkanının kararlarında aynı yerdeki izleyen daire, son daire için ilk daire, tek daire varsa en yakın ağır ceza mahkemesi ayrımı yer alır. Bu düzen, her kovuşturma kararında belirsiz bir üst mahkemeye başvuru anlatımından daha ayrıntılıdır.
Resmî dayanak: 5271 sayılı Kanun m.267-268; m.268/3-b ve c. Erişim: 6 Ekim 2026.
Kararı veren birimin tam adını ve numarasını kaydetmek bu nedenle yararlı bir hazırlık adımıdır. İnceleme sorusu hazırlarken aşama, karar türü ve birim bilgisini beraber verin. Somut merci tespitinde buradaki özetle yetinmeyin; maddenin diğer bentleri ve dosyanın özellikleri avukat tarafından değerlendirilsin. Kaynak metindeki koşulları kesip sadece sonuç bölümünü almak yanlış genellemeye yol açabilir.
İtiraz tutuklama kararını otomatik durdurur mu?
CMK m.269/1, itirazın kararın yerine getirilmesini geri bırakma sonucunu doğurmadığını belirtir. M.269/2 uyarınca kararına itiraz edilen makam veya inceleme mercii geri bırakmaya karar verebilir. M.271/1, kanunda belirtilen hâller saklı kalmak üzere itiraz hakkında duruşma yapılmadan karar verilmesini, gerekli görülürse savcı ile müdafi veya vekilin dinlenebilmesini düzenler.
Resmî dayanak: 5271 sayılı Kanun m.269-271. Erişim: 6 Ekim 2026.
Bu ayrım, başvurunun yapıldığına ilişkin belge ile sonrasında verilmiş kararın ayrı ayrı izlenmesini gerektiren bir araştırma noktasıdır. Hazırlık klasörünüzde gönderim veya teslim kaydını, merci kararını ve sonraki bildirimleri birbirine karıştırmayın. Bir başvurunun varlığından serbest bırakma sonucu çıkarılmamalıdır. Duruşmasız inceleme anlatımı da dosyanın belirli bir takvimde sonuçlanacağı vaadine dönüştürülmemelidir.
Salıverilme talebi ve tutukluluk incelemesi
CMK m.104, şüpheli veya sanığın soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilmesini ve bu konudaki kararlara itiraz edilebilmesini düzenler. M.108/1, soruşturma evresinde en geç otuzar günlük sürelerle savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimince, kişi veya müdafii dinlenerek tutukluluk incelemesini öngörür. M.108/3, kovuşturmada her oturumda, gerektiğinde arada veya aynı süre içinde kendiliğinden değerlendirmeyi düzenler.
Resmî dayanak: 5271 sayılı Kanun m.104, m.108. Erişim: 6 Ekim 2026.
İtiraz, salıverilme istemi ve dönemsel inceleme farklı başlıklardır. Bir kronoloji hazırlayıp her kararın hangi başlığa ait olduğunu yazabilirsiniz. Önceki itiraz dilekçesini yeni bir talep gibi tekrar kullanmadan önce hangi olayın veya belgenin değiştiğini sorun. Bu taslak azami tutukluluk süresi hesabı, bireysel başvuru kabul koşulları ya da uluslararası başvuru takvimi sunmaz.
Dosyaya özgü dilekçe hazırlığı
Bir çalışma taslağında kararın tanımı, tartışılan gerekçe, ilgili belge ve avukata yöneltilecek soru sırası kullanılabilir. Her paragraf için hangi belgeye dayanıldığını yazın; belgeyi bulamıyorsanız iddiayı kesinleştirmeyin. Resmî kaynaktaki madde numarası ile dosyanızdaki olay anlatımı ayrı tutulmalıdır. Burada belirli bir AYM veya Yargıtay kararının kimliği doğrulanmadığı için bu mahkemelere atfedilen sonuçlar kullanılmadı. Kaynak çapraz kontrolü tamamlanmış olsa da süre ve özgürlük hakkına ilişkin yüksek risk nedeniyle içerik hukukî onay bekler.
İlgili yayımlanmış rehberler ve araştırma
Genel kavramlar için ceza hukuku temellerini ve alternatif tedbir çerçevesi için adli kontrol tedbirleri rehberini okuyabilirsiniz. Madde metnini kontrol etmek için mevzuat araştırma hazırlığını kullanın; araç yanıtını resmî metin ve dosya belgeleriyle karşılaştırın.
Tutukluluk süresi ve uzatma sınırları
CMK m.102/1 uyarınca ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk en çok bir yıldır; zorunlu hâllerde gerekçeleri gösterilerek altı ay daha uzatılabilir.
CMK m.102/2, ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde temel tutukluluk süresini en çok iki yıl olarak düzenler; zorunlu hâllerde gerekçeli uzatma süresi toplam üç yılı geçemez. TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölüm suçları ile 3713 sayılı Kanun kapsamındaki suçlarda uzatma süresinin sınırı beş yıldır.
Temel süre ile uzatma ayrı okunduğunda m.102/1 için bir yıl ve altı ay; m.102/2 genel ağır ceza işleri için iki yıl ve üç yıl uzatma ile beş yıl; belirtilen özel suçlar için iki yıl ve beş yıl uzatma ile yedi yıl üst sınır ortaya çıkar. Bunlar temel süre ile uzatma sınırının aritmetik toplamıdır; üç veya beş yıllık uzatma sınırı tek başına toplam tutukluluk süresi değildir.
CMK m.102/3 gereğince uzatma kararları, Cumhuriyet savcısının, şüpheli veya sanık ile müdafiinin görüşleri alındıktan sonra verilir.
Soruşturma evresinde m.102/4 ayrıca sınır koyar: ağır ceza görevine girmeyen işlerde altı ay, giren işlerde bir yıl. Aynı fıkrada belirtilen TCK bölümlerindeki suçlar, terör suçları ve toplu işlenen suçlar bakımından sınır bir yıl altı aydır; gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir.
CMK m.102/5 uyarınca bu maddedeki süreler, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar için yarı; on beş yaşını doldurmuş fakat on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar için dörtte üç oranında uygulanır. Bütün çocuklara aynı yarı oranının uygulanacağı söylenemez.
| CMK hükmü ve kapsam | Temel süre sınırı | Gerekçeli uzatma sınırı |
|---|---|---|
| 102/1: ağır ceza dışı | 1 yıl | 6 ay daha |
| 102/2: ağır ceza genel | 2 yıl | Toplam 3 yıl uzatma |
| 102/2: belirtilen TCK bölümleri ve 3713 | 2 yıl | Toplam 5 yıl uzatma |
| 102/4: soruşturma, ağır ceza dışı | 6 ay | Bu fıkrada ayrıca uzatma öngörülmez |
| 102/4: soruşturma, ağır ceza genel | 1 yıl | Bu fıkrada ayrıca uzatma öngörülmez |
| 102/4: soruşturmadaki özel suçlar ve toplu suçlar | 1 yıl 6 ay | 6 ay daha |
Tabloyu dosyanın tahliye gününü otomatik veren bir takvim olarak kullanmayın. Araştırma notunda suçun kapsamı, fiil tarihindeki yaş, soruşturma ile kovuşturmanın ayrıldığı belge ve her uzatma kararının gerekçesi için ayrı alan açın. Karar örneklerini kronolojik sıralamak, hangi süre kuralının araştırıldığını avukatınızla konuşmayı kolaylaştırır. Buradaki üst sınırları her dosyada doldurulması gereken olağan bekleme süreleri gibi okumayın.
Salıverilme talebi ve karar süresi
CMK m.104/1-2, şüpheli veya sanığın soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilmesini; tutukluluğun devamı veya salıverilme hakkında hâkim ya da mahkemenin karar vermesini ve bu kararlara itirazı düzenler.
CMK m.105/1, m.103 ve m.104 istemlerinde Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiin görüşü alındıktan sonra üç gün içinde kabul, ret veya adli kontrol kararı verilmesini öngörür. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda süre yedi gündür; m.103/1 ilk cümledeki istemler bu yedi günlük kuralın dışındadır. Aynı fıkraya göre duruşma dışında karar verilirken bu kişilerin görüşü alınmaz; kararlara itiraz edilebilir.
Hazırlık klasöründe talebin tarihi, hangi karar veya belgeye dayandığı ve verilen cevabın tam örneğini birlikte tutun. Görüş alınmasına ilişkin genel cümleyle duruşma dışındaki istisnayı birlikte okumak, eksik bir işlem sırası çıkarmayı önler. Üç veya yedi günlük karar süresini, önceki bölümdeki itiraz başvuru süresiyle karıştırmayın; bunlar farklı sorulara cevap verir.
Otuz günlük tutukluluk incelemesi
CMK m.108/1 uyarınca soruşturma evresinde tutukluluğun devamının gerekip gerekmediği, en geç otuzar günlük sürelerle savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimince, m.100 hükümleri gözetilerek ve şüpheli veya müdafii dinlenerek karara bağlanır.
CMK m.108/2, aynı süre içinde incelemeyi şüphelinin de isteyebilmesini düzenler. Kovuşturmada m.108/3 uyarınca hâkim veya mahkeme, her oturumda, koşullar gerektirdiğinde oturumlar arasında ya da birinci fıkradaki süre içinde tutukluluğun devamının gerekip gerekmediğine kendiliğinden karar verir.
“Her ay” şeklindeki günlük dil ifadesini takvim ayının aynı günü diye kaydetmeyin; metin en geç otuzar günlük sürelerden söz eder. İnceleme kararını, salıverilme istemini ve itiraz başvurusunu dosya kronolojisinde ayrı satırlarda göstermek yararlıdır. Önceki kararı bulamadığınızda tarih uydurmak yerine belgenin eksik olduğunu kaydedin.
Tutuklama yerine adli kontrol
CMK m.109/1, m.100 kapsamındaki tutuklama sebepleri varsa soruşturmada şüphelinin tutuklanması yerine adli kontrol kararı verilebilmesini düzenler. M.109/2, kanunda tutuklama yasağı bulunan hâllerde de adli kontrol hükümlerinin uygulanabilmesine imkân tanır.
CMK m.109/3 kapsamındaki yükümlülük örnekleri yurt dışına çıkamamak, belirlenen yerlere belirtilen sürelerde düzenli başvurmak ve kişinin parasal durumu gözetilerek hâkimce belirlenen güvenceyi yatırmaktır. Günlük dilde imza yükümlülüğü denilen başvuru ile güvence farklı tedbirlerdir; bir veya birden fazla yükümlülük belirlenebilir.
CMK m.110/4, adli kontrol yükümlülüğünün devamına gerek olup olmadığının en geç dört aylık aralıklarla incelenmesini öngörür; soruşturmada savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturmada ise kendiliğinden mahkeme karar verir.
CMK m.110/A, ağır ceza dışındaki işlerde adli kontrolü en çok iki yıl ve zorunlu hâllerde gerekçeli bir yıl daha uzatma; ağır ceza işlerinde en çok üç yıl ve zorunlu hâllerde gerekçeli uzatma olarak düzenler. Ağır cezada uzatma süresi toplam üç yılı; belirtilen TCK bölümleri ve terör suçlarında dört yılı geçemez. Bu maddedeki adli kontrol süreleri çocuklar için yarı oranında uygulanır.
CMK m.112/1 uyarınca adli kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında yetkili yargı mercii, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun hemen tutuklama kararı verebilir. Bu hüküm, her aksamanın kendiliğinden tutuklamaya dönüşeceği anlamına gelmez; kanun isteyerek yerine getirmemeden ve yargı mercii kararından söz eder.
Karar okumasında yükümlülüğün adını, uygulanacağı yeri, başvuru zamanlarını ve varsa güvence belgesini ayrı kaydedin. Adli kontrolün kapsamını bir başka dosyanın örneğinden çıkarmayın. Ayrıntılı yükümlülük okuması için adli kontrol tedbirleri rehberini inceleyebilirsiniz; burada tutuklama dosyasıyla bağlantılı temel ayrım gösterilir.
Kanuna aykırı tutuklamada tazminat
CMK m.141/1-a–d; kanuni koşullar dışında yakalanma, tutuklanma veya tutukluluğun devamı; kanuni gözaltı süresinde hâkim önüne çıkarılmama; hakları hatırlatılmadan veya yararlanma isteği karşılanmadan tutuklanma; hukuka uygun tutuklamaya rağmen makul sürede yargılama mercii önüne çıkarılmama ve bu sürede hüküm verilmemesi hâllerini kapsar.
CMK m.141/1-e–f; kanuna uygun yakalama veya tutuklama sonrasında kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararı verilmesini; mahkûm kişinin gözaltı ve tutukluluk sürelerinin hükümlülük süresini aşmasını veya suç için yalnız para cezası öngörüldüğünden bu cezayla cezalandırılmasını da tazminat hâlleri arasında sayar.
CMK m.141/1-g–k; yakalama veya tutuklama nedenleri ve suçlamanın açıklanmaması, yakınlara bildirim yapılmaması, ölçüsüz arama, koşulsuz el koyma veya el konulan değerlerin korunmaması, amaç dışında kullanılması ya da zamanında iade edilmemesi ile yakalama, adli kontrol veya tutuklamaya karşı kanuni başvuru imkânlarından yararlandırılmamayı kapsar. Bu bentlerdeki kişiler maddi ve manevi zararlarını Devletten isteyebilir; listenin tamamı yalnız tutuklama işlemine ilişkin değildir.
CMK m.141/1 listesi k bendinde bitmez: l bendi, konutu terk etmeme veya belirtilen bağımlılık tedavi ve muayene tedbirlerinden sonra kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilenleri de kapsar. M.142/2 uyarınca e, f ve l bentlerindeki istemlerde 6384 sayılı Kanun hükümleri uygulanır; bu nedenle her tazminat isteminin aynı mercide görüleceği sonucu çıkarılamaz.
CMK m.144, tazminat miktarını belirleyen bir ölçüt listesi değildir; kanuna uygun yakalama, adli kontrol veya tutuklama hâllerinde tazminat isteyemeyecek kişileri düzenler. Genel veya özel af, şikâyetten vazgeçme ve uzlaşma gibi nedenlerle verilen bazı kararlar ile gerçek dışı beyanıyla tedbire neden olma bu kapsamda ayrıca incelenir.
Tazminat araştırması için kararların tam örneğini, kesinleşme ve bildirim belgelerini, özgürlükten yoksun kalınan dönemleri ve zarar belgelerini ayrı toplayın. Bu bölüm otomatik ödeme, belirli tutar veya başvuruya kabul sonucu vaat etmez. Bentlerin kısa özeti başvuru süresi hesabının yerine geçmez; somut başvuru yolu ve süre incelemesini avukatınızla gecikmeden yapın. Eksik belgeden beraat, takipsizlik veya zarar miktarı sonucu üretmeyin.
Yapay zeka desteğiyle tutuklama dosyası hazırlığı
Bir tutuklama dosyasında hukuk ai ile araştırma yaparken dosya belgeleri ve resmî mevzuat metnini esas alın; hukuk yapay zeka çıktısını her atıf ve açıklama bakımından kaynak metinle doğrulayın. Bir hukuk yapay zeka asistanı yanıtı hukuki görüş değildir ve avukat yerine geçmez. Belge hazırlığında ceza hukukunda yapay zeka kullanımı rehberindeki kaynak kontrolünü ve mevzuat araştırmasına hazırlık adımlarını izleyerek eksik soruları müdafiinizle değerlendirin.
25 Ekim 2026 ek bölümlerinin resmî dayanağı: 5271 sayılı CMK tam metni, m.102, 104, 105, 108–110/A, 112, 141, 142 ve 144. Bu kaynak kontrolü bağımsız insan hukukçu onayı değildir; yukarıdaki eski editoryal kaydın tarihi değiştirilmemiştir.