Konkordato Nedir? (İİK m.285)
Konkordato, mali durumu bozulan borçluya, mahkeme denetimi altında alacaklılarıyla anlaşarak borçlarını yeniden yapılandırma imkânı veren bir toplu tasfiye alternatifidir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 285 ila 309. maddeleri arasında, 2018 yılında 7101 sayılı Kanun'la büyük ölçüde yeniden düzenlenen konkordato hükümleri, borçlunun iflastan kurtulmasını ve alacaklıların da iflasa göre daha yüksek tahsilat elde etmesini sağlamayı hedefler.
Kanunun ifadesiyle: Borçlarını, vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan herhangi bir borçlu, vade verilmek veya tenzilat yapılmak suretiyle borçlarını ödeyebilmek veya muhtemel bir iflâstan kurtulmak için konkordato talep edebilir. İflas talebinde bulunabilecek her alacaklı da gerekçeli bir dilekçeyle borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir. Böylece konkordato hem borçluya hem alacaklıya başvuru yetkisi tanıyan iki yönlü bir kapıdır.
Yetkili Mahkeme ve Başvuru Şartları (İİK m.285-286)
Yetkili ve görevli mahkeme; iflâsa tabi olan borçlu için 154 üncü maddenin birinci veya ikinci fıkralarında yazılı yerdeki, iflâsa tabi olmayan borçlu için yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesidir. İflasa tabi borçlu genellikle tacirlerdir (TTK m.12); bunlar için muamele merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi, tacir olmayan gerçek kişiler için ise yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesi yetkilidir.
Başvuruya eklenmesi gereken belgeler m.286'da ayrıntılı olarak sayılmıştır. Borçlu, konkordato ön projesini, malvarlığının durumunu gösterir belgeleri, Türk Ticaret Kanununa göre hazırlanan son bilançoyu, gelir tablosunu, nakit akım tablosunu, hem işletmenin devamlılığı esasına göre hem de aktiflerin muhtemel satış fiyatları üzerinden hazırlanan ara bilançoları ve ticari defterlerin açılış ve kapanış tasdikleri ile elektronik ortamda tutulan defterlere ilişkin denetim raporlarını sunmak zorundadır. Ayrıca konkordato gider avansının yatırılması da şarttır; bu avans Adalet Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan tarifede belirtilir.
Geçici Mühlet ve Komiser Atanması (İİK m.287)
Mahkeme, belgelerin eksiksiz olduğunu tespit ederse derhâl geçici mühlet kararı verir ve borçlunun malvarlığının muhafazası için gerekli gördüğü bütün tedbirleri alır. Geçici mühlet ile birlikte bir geçici konkordato komiseri görevlendirilir; alacaklı sayısı ve alacak miktarı gerektiriyorsa üç komiser de görevlendirilebilir.
Geçici mühlet üç aydır. Mahkeme bu üç aylık süre dolmadan borçlunun veya geçici komiserin yapacağı talep üzerine geçici mühleti en fazla iki ay daha uzatabilir, uzatmayı borçlu talep etmişse geçici komiserin de görüşü alınır. Geçici mühletin toplam süresi beş ayı geçemez. Geçici mühlet, kesin mühletin sonuçlarını doğurur; yani bu süre içinde borçlu aleyhine takip yapılamaz, evvelce başlamış takipler durur ve borçluya ait malların muhafazası için gereken tedbirler alınır. Geçici mühlet kararı; ticaret sicili gazetesinde ve Basın-İlan Kurumunun resmî ilân portalında ilân edilir ve ilgili kurumlara bildirilir.
Kesin Mühlet ve Konkordato Projesi (İİK m.289)
Mahkeme, kesin mühlet hakkındaki kararını geçici mühlet içinde verir. Geçici komiser duruşmadan önce yazılı raporunu sunar; mahkeme, itiraz eden alacaklıların dilekçelerindeki itiraz sebeplerini de değerlendirir. Konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğunun anlaşılması hâlinde borçluya bir yıllık kesin mühlet verilir. Güçlük arz eden özel durumlarda kesin mühlet, komiserin gerekçeli raporu ve talebi üzerine mahkemece altı aya kadar uzatılabilir; borçlu da uzatma talebinde bulunabilir.
Kesin mühlet içinde komiser, konkordatonun tasdikine yönelik işlemleri tamamlayarak dosyayı raporuyla birlikte mahkemeye iade eder. Komiserin başlıca görevleri; konkordato projesinin tamamlanmasına katkıda bulunmak, borçlunun faaliyetlerine nezaret etmek, alacaklılar kurulunu düzenli aralıklarla bilgilendirmek ve mahkemenin istediği ara raporları sunmaktır.
Alacaklılar Toplantısı ve Oylama (İİK m.302)
Komiser alacaklılar toplantısına başkanlık eder ve borçlunun durumu hakkında bir rapor verir. Borçlu gerekli açıklamaları yapmak üzere toplantıda hazır bulunmaya mecburdur. Konkordato projesi; kaydedilmiş olan alacaklıların ve alacakların yarısını veya kaydedilmiş olan alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan bir çoğunluk tarafından imza edilmiş ise kabul edilmiş sayılır. Oylamada sadece konkordato projesinden etkilenen alacaklılar oy kullanabilir; 206. maddenin birinci sırasında yazılı imtiyazlı alacakların alacaklıları ve borçlunun yakın akrabalarının alacak ve alacaklı çoğunluğunun hesabında dikkate alınmaması kuralı, oylamanın bütünlüğünü korur.
Rehinle temin edilmiş alacaklar ise 298. madde uyarınca takdir edilen kıymet sonucunda teminatsız kaldıkları kısım için hesaba katılır. Bu, rehinli alacaklının teminatı aşan kısım için oy kullanabilmesi demektir. Proje gerekli çoğunluğu sağlarsa, mahkemenin tasdik kararıyla birlikte konkordato tüm alacaklılar için bağlayıcı hâle gelir.
Konkordato Süreci Adım Adım
Süreci kronolojik olarak özetlersek: (1) Borçlu veya alacaklı konkordato talebinde bulunur. (2) Belgeler eksiksiz ise mahkeme derhâl 3 aylık geçici mühlet kararı verir ve geçici komiser atar. (3) Geçici mühlet içinde komiser raporunu sunar, mahkeme duruşma yapar ve uygun görürse 1 yıllık kesin mühlet verir. (4) Kesin mühlet içinde komiser, konkordato projesinin tamamlanmasını sağlar, alacakları kaydeder ve alacaklılar toplantısını düzenler. (5) Proje kanunda yazılı çoğunlukla kabul edilirse mahkeme tasdik incelemesine geçer. (6) Mahkeme, şartların gerçekleştiğine kanaat getirirse konkordatoyu tasdik eder; aksi hâlde konkordato talebinin reddine ve borçlunun iflasına karar verebilir.
Pratik Senaryo: İnşaat Şirketi Konkordato Başvurusu
Ekonomik dalgalanma nedeniyle nakit akışı bozulan bir inşaat şirketi, 50 milyon TL borca karşılık aktiflerinin değerini korumasına rağmen vadeleri karşılayamamaktadır. Şirket, borçlarının yüzde yetmişini üç yıl içinde ödemeyi öngören bir konkordato ön projesi ile birlikte asliye ticaret mahkemesine başvurur. Belgeleri eksiksiz bulan mahkeme 3 aylık geçici mühlet verir ve bir geçici komiser atar. Geçici mühlet içinde komiser, şirketin faaliyetlerine nezaret eder ve raporunu sunar; rapor olumlu olursa mahkeme 1 yıllık kesin mühlet kararı verir. Bu süre içinde tüm alacaklılar alacaklarını komisere kaydettirir. Alacaklılar toplantısında proje, kaydedilen alacaklıların yarısından fazlasının ve alacakların da yarısından fazlasının oyuyla kabul edilirse, mahkeme tasdik aşamasına geçer. Mahkemenin tasdik kararıyla konkordato bağlayıcı hâle gelir ve şirket iflastan kurtulur.
Sık Yapılan Hatalar
- Belgelerin eksik sunulması: m.286'daki belge listesinden herhangi birinin eksik olması, mahkemenin geçici mühlet kararı vermesini engeller ve talebin reddine yol açabilir.
- Gerçekçi olmayan proje hazırlanması: Konkordato projesinin borçlunun mali durumuyla uyumlu olması gerekir; iyimser varsayımlara dayanan ve gerçekleşme ihtimali düşük projeler, gerekli çoğunluğu sağlasa bile mahkeme tarafından tasdik edilemez.
- Sürelerin takip edilmemesi: Geçici mühlet 3 ayla sınırlıdır; uzatma talebi mutlaka süre dolmadan yapılmalıdır. Aynı şekilde kesin mühlet uzatması da sürenin sona ermesinden önce talep edilir.
- Alacaklılar kurulunun öneminin ihmal edilmesi: Mahkemece oluşturulan alacaklılar kurulu, sürecin şeffaflığı ve alacaklıların bilgilendirilmesi bakımından kritiktir; kurulun görüşü alınmadan yapılan işlemler sonradan sorun çıkarabilir.
Konkordato, iflasın eşiğindeki borçlu için son kurtuluş imkânı olmasının yanı sıra alacaklılar için de tahsilat oranını iflasa göre artıran bir kurumdur. Bu rehber yalnızca 2004 sayılı Kanun'un resmî metnine dayalı bilgilendirme sunar. Somut hukuki değerlendirmeler için yetkili bir hukukçu incelemesi ve güncel mevzuat kontrolü gereklidir. İcra takibi ve borca itiraz konuları için ilamsız icra takibi ve borca itiraz davası rehberlerimize bakabilirsiniz.