Kısa cevap: alacaklı temerrüdü borcu otomatik bitirir mi?
Alacaklının gereği gibi önerilen edimi haklı neden olmadan kabul etmemesi veya gerekli hazırlık fiillerinden kaçınması TBK m.106 kapsamındadır. Bu durum tek başına borcun ortadan kalktığı anlamına gelmez. Teslim edilecek şeyi tevdi ederek borçtan kurtulma imkânı m.107 ile, tevdi edilen şeyi geri almanın sonucu ise m.109 ile düzenlenir. Bu nedenle kabul edilmeyen bir teslim veya geri gönderilen ödeme karşısında bütün sorumluluğun sona erdiği varsayımıyla hareket edilmemelidir. 6098 sayılı Kanun, m.106; 6098 sayılı Kanun, m.107; 6098 sayılı Kanun, m.109 · Erişim: 10 Ekim 2026.
Gereği gibi ifa önerisi neyi değiştirir?
TBK m.106, yapma veya verme ediminin alacaklıya gereği gibi önerilmiş olmasını esas alır. Sadece ödeme yapacağım ya da mal hazır demek ile sözleşmeye uygun edimi önermek aynı olgu değildir. Kanunun başlangıç noktası, alacaklının haklı bir sebep olmadan kabulden kaçınmasıdır. Bu yüzden sözleşmedeki edimle önerilen edimin birbirine uyup uymadığı incelenmelidir. Alacaklının reddini tek başına değerlendirmek yerine, neyin, hangi koşullarla ve kime sunulduğunu da olay çizelgesinde açıkça göstermek gerekir. 6098 sayılı Kanun, m.106 · Erişim: 10 Ekim 2026.
Hazırlık fiillerinden kaçınma
Alacaklı temerrüdü yalnız açık bir kabul etmiyorum beyanıyla sınırlı değildir. TBK m.106, borçlunun ifası için alacaklının yapması gereken hazırlık fiillerinden haklı neden olmaksızın kaçınmasını da kapsar. Önemli olan, söz konusu işlemin gerçekten ifa için alacaklı tarafından yapılması gereken bir hazırlık olup olmadığıdır. Her iletişim eksikliği veya randevu uyuşmazlığı otomatik temerrüt sonucuna bağlanamaz. Dosya hazırlanırken beklenen işbirliği, bu işbirliğinin sözleşmedeki yeri ve gerçekleşmeyen fiil ayrı ayrı tarif edilmelidir. 6098 sayılı Kanun, m.106 · Erişim: 10 Ekim 2026.
Karşılıklı sözleşmede kendi ediminizi kontrol edin
TBK m.97, karşılıklı borç yükleyen sözleşmede ifa isteyen tarafın, sözleşmenin koşulları ve özelliklerine göre daha sonra ifa etme hakkı yoksa kendi borcunu ifa etmiş veya ifasını önermiş olmasını arar. Bu hüküm, alacaklı temerrüdü tartışmasından önce karşılıklı yükümlülükleri kontrol etmek için önemlidir. Bir tarafın diğerini teslim almamakla eleştirmesi yeterli açıklama olmayabilir; kendi önerisinin koşulları da incelenir. Önce tarafların hangi edimi ne zaman üstlendiğini, ardından ifa teklifinin niteliğini belirlemek değerlendirmeyi daha açık hâle getirir. 6098 sayılı Kanun, m.97; 6098 sayılı Kanun, m.106 · Erişim: 10 Ekim 2026.
Tevdi borçtan kurtulma yoludur
Alacaklı temerrüdünde borçlu, teslim edeceği şeyi hasar ve giderleri alacaklıya ait olmak üzere tevdi ederek borcundan kurtulabilir. TBK m.107 bu hakkı düzenler. Burada yalnız borçlunun eşyayı kendi deposunda ayırmasıyla kanundaki tevdi mekanizmasını aynı saymamak gerekir. İfanın önerilmesi, reddedilmesi ve tevdi yolunun kullanılması farklı adımlardır. Borçtan kurtulma sonucunun hangi işlemle ilişkilendirildiğini kontrol etmeden, teslim edemedim dolayısıyla artık borcum yok sonucuna ulaşmak, maddenin aradığı hukuki adımı gözden kaçırır. 6098 sayılı Kanun, m.107 · Erişim: 10 Ekim 2026.
Tevdi yerini kim belirler?
TBK m.107 ikinci fıkraya göre tevdi yerini ifa yerindeki hâkim belirler. Ticari malların hâkim kararı olmadan bir ardiyeye tevdi edilebilmesi ise aynı fıkrada ayrıca düzenlenir. Dolayısıyla her mal veya ödeme için doğrudan noter ya da herhangi bir mahkeme veznesini genel yetkili yer olarak sunmak doğru değildir. Teslim edilecek şeyin niteliği ve uygulanacak hüküm birlikte ele alınmalıdır. Rehber belirli bir dosya için başvuru mercii seçmez; genel kural ile ticari mallara ilişkin istisnayı ayrı gösterir. 6098 sayılı Kanun, m.107 · Erişim: 10 Ekim 2026.
Bozulabilecek eşya için satma ve bedeli tevdi
Tevdiye uygun olmayan, bozulabilecek veya korunması önemli gider gerektiren eşya bakımından TBK m.108 satış yolunu düzenler. Genel kurala göre borçlu, alacaklıya önceden ihtar ederek hâkim izniyle açık artırma yoluyla sattırıp bedeli tevdi edebilir. Bu hüküm eşyanın bozulma ihtimali bulunduğu gerekçesiyle borçlunun hiçbir işlem yapmadan istediği kişiye satabileceği anlamına gelmez. Eşyanın niteliği, saklama gideri ve izin koşulları birlikte incelenir. Satış ile bedelin tevdi edilmesi, aynı sürecin birbirinden ayrı unsurlarıdır. 6098 sayılı Kanun, m.108 · Erişim: 10 Ekim 2026.
Satışta kanuni istisnalar
TBK m.108 ikinci fıkra, borsada kayıtlı veya piyasa fiyatı bulunan eşya ile yapılacak gidere oranla değeri az eşyada açık artırmanın zorunlu olmadığını düzenler. Hâkim bu hâllerde önceden ihtar şartını aramadan satışa izin verebilir. Bu açıklama, bütün mallar için ihtar ve izin sürecinin kaldırıldığı sonucuna dönüştürülmemelidir. Hangi istisna koşuluna dayanıldığı ve hâkimin izninin kapsamı ayrı sorulardır. Uygulama hazırlığında eşyanın fiyat bilgisi ve saklama koşulları belgelenebilir; fiyat varsayımıyla izin koşulları atlanmamalıdır. 6098 sayılı Kanun, m.108 · Erişim: 10 Ekim 2026.
Geri alma hakkı borcu sona erdirmez
TBK m.109, alacaklı tevdi edilen şeyi kabul ettiğini açıklamamış veya tevdi bir rehnin kalkması sonucunu doğurmamışsa geri almaya imkân verir. Aynı hüküm, şey geri alındığı anda alacağın bütün yan haklarıyla varlığını sürdürdüğünü belirtir. Dolayısıyla geri alma, borç ilişkisinden karşılıksız çıkış yolu değildir. Tevdiyle sağlanan sonuç ile geri alma sonrası alacağın durumu farklıdır. Bir dosyada geri alma düşünülüyorsa kabul beyanı, rehin etkisi ve geri alma sonrasındaki yükümlülükler birlikte incelenmelidir. 6098 sayılı Kanun, m.109 · Erişim: 10 Ekim 2026.
Bir şeyin teslimini gerektirmeyen edimler
Borcun konusu bir şeyin teslimini gerektirmiyorsa TBK m.110, alacaklı temerrüdü hâlinde borçlu temerrüdüne ilişkin hükümlere göre sözleşmeden dönme imkânı verir. Bu düzenleme, teslim edilecek malı tevdi etme yoluyla aynı değildir. Kanun başka hükümlere gönderme yaptığı için her hizmet ilişkisinde koşulsuz ve anında dönme hakkı bulunduğu söylenemez. Öncelikle edimin ne olduğu belirlenmeli, sonra gönderme yapılan dönme koşulları somut sözleşmeye göre araştırılmalıdır. Bu rehber belirli bir fesih bildiriminin geçerliliğini veya son tarihini hesaplamaz. 6098 sayılı Kanun, m.110 · Erişim: 10 Ekim 2026.
Alacaklının kimliği belirsizse
TBK m.111, borçlunun kusuru olmadan alacağın kime ait olduğunda veya alacaklının kimliğinde duraksama bulunduğunda, ya da alacaklıdan kaynaklanan başka kişisel sebeple ifa yapılamadığında tevdi veya sözleşmeden dönme haklarına gönderme yapar. Burada ifanın yapılamaması ile borçlunun kusursuzluğu birlikte önemlidir. Birden fazla kişinin ödeme istemesi, tek başına her başvuruda aynı sonucu doğuracağı şeklinde sunulamaz. Talep sahiplerinin dayanak belgeleri, kimlik belirsizliğinin sebebi ve borçlunun neden ifa edemediği ayrı ayrı açıklanmalıdır. 6098 sayılı Kanun, m.111 · Erişim: 10 Ekim 2026.
Borçlu temerrüdü ve imkânsızlıkla farkı
TBK m.117, muaccel borç bakımından borçlu temerrüdünü ve ihtar kuralı ile istisnalarını düzenler. TBK m.136 ise borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle ifa imkânsızlaşırsa borcun sona ermesini öngörür. Alacaklı temerrüdünde ise m.106 kabulden veya hazırlık fiilinden kaçınmaya odaklanır. Bu üç durumu aynı ifa engeli başlığı altında anmak, aynı hukuki sonuçları verdikleri anlamına gelmez. Özellikle ifa mümkünken kabul edilmemesi ile ifanın artık mümkün olmaması ayrılmalıdır; otomatik tazminat veya otomatik borç sona ermesi genellemesi yapılmamalıdır. 6098 sayılı Kanun, m.117; 6098 sayılı Kanun, m.136; 6098 sayılı Kanun, m.106 · Erişim: 10 Ekim 2026.
Dosyayı hazırlamak için pratik kontrol listesi
Aşağıdaki çalışma önerileri kanuni zorunluluk veya sonuç garantisi değildir; belgeleri düzenli incelemeye yardımcı olur.
- Sözleşmedeki teslim, ödeme veya hizmet yükümlülüğünü ayrı bir satırda yazın. Karşı tarafın yapması beklenen işlemi ve sizin önerdiğiniz edimi birbirinden ayırın.
- İfa teklifi, reddetme ve sonraki yazışmaların tarihlerini sıralayın. Gönderilen metinleri değiştirmeden saklayın; eksik belgelerde belirsizliği açıkça not edin.
- Teslim edilecek eşyanın niteliğini, bozulma ihtimalini ve saklama giderini belgeleyin. Bunlar pratik dosya hazırlığı önerileridir; mahkeme kararı yerine geçmez.
- Tevdi ve varsa geri alma belgelerini ayrı dosyalayın. İlk işlemle sonraki işlem arasında hangi değişikliklerin olduğunu değerlendirecek kişiye açıkça gösterin.
- Kişisel bilgileri araştırma aracına aktarmadan önce anonimleştirin. Hukuk AI çıktısını somut dosyanın başvuru yolu veya kesin sonucu olarak kabul etmeyin.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel hukuki görüş değildir. Hukuk AI araştırma ve taslak hazırlığına destek sunar. Çıktıyı güncel resmî kaynak ve somut olay üzerinden ayrıca kontrol edin.